Thursday, December 22, 2022

ပင်လယ်သူရဲ ဘုရင်မ ဆိုက်ယေဒါဟ် အလ်-ဟူရ်ရာ (၁၄၈၅-၁၅၆၁)



ပင္လယ္သူရဲ ဘုရင္မ ဆိုက္ေယဒါဟ္ အလ္-ဟူရ္ရာ (၁၄၈၅-၁၅၆၁)

_________________________________

ေရေၾကာင္းသေဘၤာေတြကို လုယက္တိုက္ခိုက္တဲ့ မိုက္ရဲရဲ ပင္လယ္ဓားျပေတြကို ေဟာ္လီဝုဒ္႐ုပ္ရွင္ကားေတြမွာ ျမင္ဖူးမွာပါ။ ဒီေဆာင္းပါးမွာ ေဟာ္လီဝုဒ္ ဓားျပဂိုဏ္းဇာတ္လမ္းလို မိမိရဲ႕ဝမ္းေရးအတြက္ အျပစ္မဲ့လူေတြကို တိုက္ခိုက္လုယက္တာမဟုတ္ဘဲ မိမိရဲ႕အမ်ဳိး၊ သာသနာကို ႏိွပ္စက္ခဲ့တဲ့ အာဏာရွင္ေတြရဲ႕ မတရားအုပ္ခ်ဳပ္ေရးကို ဆန္က်င္ေတာ္လွန္တဲ့အေနနဲ႔ ရန္သူကို ပစ္မွတ္ထား ေရေၾကာင္းစီးနင္းတိုက္ခိုက္ခဲ့သူ ရဲရင့္ေက်ာ္စြာ အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦးအေၾကာင္းျဖစ္ပါတယ္။

သူကား ဥေရာပေရျပင္ကို နာမည္နဲ႔ ထစ္ခ်ဳန္းေစခဲ့တဲ့၊ ဥေရာပတိုက္သားေတြကို ေၾကာက္ေခ်းပါေအာင္ တုန္လႈပ္ေစခဲ့တဲ့ တစ္ဦးတည္းေသာ မြတ္စလင္အမ်ဳိးသမီး ပင္လယ္သူရဲ ဘုရင္မ ဆိုက္ေယဒါဟ္ ဟူရ္ရာ ျဖစ္တယ္။

သူ႔ နာမည္အရင္းက Sayyida al-Hurra မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါက သူ႕ကို ခ်ီးျမႇင့္ထားတဲ့ ဘြဲ႕ဂုဏ္ပုဒ္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ Sayyida ကေတာ့ Sayyid ရဲ႕ ဣတၳိလိင္ျဖစ္ၿပီး "သခင္မ" လို႔ အဓိပၸါယ္ရကာ အလ္-ဟူရ္ရာ ကေတာ့ “ခ်ီးေျမႇာက္ခံရသူ” ဟု အဓိပၸာယ္ရတယ္။ မင္းတစ္ပါးမဟုတ္ေပမယ့္ လြတ္လပ္တဲ့အာဏာကို ကိုင္စြဲထားကာ အုပ္ခ်ဳပ္သူျဖစ္တာေၾကာင့္ ထိုေခတ္ အစဥ္အလာအရ သူမကို ေပးအပ္တဲ့ဘြဲ႕ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဂုဏ္ပုဒ္ေတြနဲ႔ ဘြဲ႕နာမည္ကို သူမကိုရည္ၫႊန္းတဲ့နာမည္အျဖစ္ သမိုင္းတစ္ေလ်ွာက္ သံုးစြဲခဲ့တယ္။ နာမည္အရင္းကိုေတာ့ အသိရနည္းပါတယ္။ အခ်ဳိ႕ ကိုးကားခ်က္အရ သူ႕ နာမည္အရင္းမွာ လာလႅား အာေယရွား ျဖစ္တယ္လို႔ အဆိုရိွပါတယ္။

ဆိုက္ေယဒါဟ္ အလ္ ဟူရ္ရာကို အင္ဒိုလူးစီးယား (Andalusia) (ယေန႔စပိန္ေတာင္ပိုင္း) ရိွ ဂေရနာဒါ၌ ၁၄၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ေမြးဖြားခဲ့တယ္။ ဖခင္မွာ အာလီ ဘင္ ရာရွစ္ အာလ္ အာလာမီ (Ali ibn Rashid al-Alami) ျဖစ္ၿပီး ကိုယ္ေတာ္ျမတ္ရဲ႕ အမ်ဳိးအႏြယ္မွ ဆင္းသက္လာသူဟု အခ်ဳိ႕သမိုင္းပညာရွင္ေတြက ဆိုပါတယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ရဲ႕ မိခင္မွာ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္ဖြား စပိန္လူမ်ိဳးျဖစ္ၿပီး ဖာနန္ဒက္ဇ္ လို႔ ေခၚတြင္ရာ ေနာင္အခါ အစၥလာမ္ဘာသာသို႔ ကူးေျပာင္းလာၿပီးေနာက္ ဇိုဟ္ရာ ဖာနန္ဒက္ဇ္ ဟု အမည္တြင္ခဲ့တယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ အသက္ ၇ ႏွစ္အရြယ္တြင္ Castile ဘုရင္မ အီဇာေဘလႅာ (Isabella)နဲ႔ သူ႕ခင္ပြန္းေတာ္ Aragon ဘုရင္ ဒုတိယေျမာက္ ဖာဒီနန္ တို႔က မြတ္စလင္လက္ေအာက္ခံ အင္ဒလူးစီးယားကို ျပန္လည္သိမ္းပိုက္ၿပီးေနာက္ စပိန္ကြၽန္းဆြယ္မွ မြတ္စလင္ေတြကို အမ်ဳိးမ်ဳိး ဖိႏိွပ္ရက္စက္၊ အတင္းအက်ပ္ ႏွင္ထုတ္ေနတဲ့အခါမွာ ဆိုက္ေယဒါဟ္ရဲ႕ မိသားစုလည္း အင္ဒလူးစီးယားမွ အသက္လုထြက္ေျပးခဲ့ရတယ္။ သူမ၏ ဘဝတစ္သက္တာလံုးတြင္ ဆိုက္ေယဒါဟ္ဟာ သူရဲ႕ မိသားစုကို သူ႕ကေလးဘဝအိမ္မွ ႏွင္ထုတ္ခဲ့တဲ့ လူယုတ္မိစၧာေတြအေပၚ အၿမဲ အၿငိဳးထားခဲ့တယ္။

ဆိုက္ေယဒါဟ္တို႔ မိသားစုဟာ မို႐ိုကိုကမ္းရိုးတန္း ကုန္းတြင္းပိုင္းရိွ ခ်ဲဖ္ခြၽန္ေဒသ (Chefchaouen) တြင္ အေျခခ်ေနထိုင္ခဲ့တယ္။ အဲဒီေဒသကို ၁၄၇၁ ခုတြင္ ဆိုက္ေယဒါဟ္ရဲ႕ဖခင္က ဒုကၡသည္ အေျခစိုက္စခန္းအျဖစ္ စတင္တည္ေထာင္ခဲ့တာျဖစ္တယ္။ စပိန္မွထြက္ေျပးလာၾကတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြဟာ အဲဒီေနရာတြင္ ျဖည္းျဖည္းခ်င္း အေျခခ်ေနထိုင္လာခဲ့တယ္။ ၎ေဒသကို ထူးျခားတဲ့နံရံေဆးပန္းခ်ီအရိပ္ေတြေၾကာင့္ ေနာင္အခါ "အျပာေရာင္ပုလဲ" (The blue Pearl) ဟု လူသိမ်ားတဲ့ၿမိဳ႕ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ဒီၿမိဳ႕၌ပင္ သူမရဲ႕ က်န္ရိွေနတဲ့ ငယ္ဘဝကို ျဖတ္သန္းခဲ့ရတယ္။ ထင္ရွားတဲ့ပုဂၢိဳလ္ရဲ႕ သမီးေတာ္အေနနဲ႔ ပညာသင္ၾကားခြင့္ကိုလဲ ေကာင္းစြာ ရရိွခဲ့တယ္။ သူမဟာ ဘာသာစကားမ်ား၊ ဓမၼသတ္ပညာ၊ သခ်ၤာဘာသာရပ္နဲ႔ အျခားဘာသာေရးရပ္ေတြကိုလည္း ေလ့လာဆည္းပူးခဲ့တယ္။ သူမရဲ႕ ဆရာသမားေတြထဲမွာ ယေန႔ေခတ္ ဆူဖီဂိုဏ္းတြင္ ဂုဏ္ျပဳခ်ီးေျမႇာက္ခံရတဲ့ "မာရာကဲခ်္ရဲ႕ သူေတာ္စင္ ခုနစ္ပါး" ထဲမွတစ္ပါးျဖစ္တဲ့ အဗၺဒူလႅာ အလ္-ဂါ့ဇ္ဝမ္နီလည္း ပါဝင္ပါတယ္။

အခ်ိန္ကာလတစ္ခုၾကာျမင့္ၿပီးေနာက္ ဆိုက္ေယဒါဟ္ဟာ တီတြန္ၿမိဳ႕စား အဘူဟာေဆာင္း အလ္ မာန္ဒါရီ (Abu Hassan al-Mandari) နဲ႔ ထိမ္းျမားခဲ့တယ္။ အခ်ိဳ႕အကိုးအကားအရ သူမဟာ ၁၅၁၀ ခန္႔တြင္ လက္ထပ္ခဲ့တယ္လို႔ သိရတယ္။ အဘူဟာေဆာင္းဟာ စပိန္မွထြက္ေျပးလာခဲ့တဲ့ မ်ဳိးႏြယ္စုတစ္ခုရဲ႕ အႀကီးအကဲျဖစ္တယ္။ မ်ဳိးႏြယ္စုအခ်င္းခ်င္း သံတမန္ေရး ခိုင္မာေစရန္ အိမ္ေထာင္ျပဳခဲ့ျခင္းျဖစ္တယ္။ သူတို႔ဟာ စစ္မွန္တဲ့ ခ်စ္ျခင္းေမတၱာနဲ႔ လက္တြဲကာ တီတြန္ၿမိဳ႕(Tétouan) ကို တိုးတက္ေအာင္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ႏိုင္ခဲ့တယ္။

ခ်ဲဖ္ခြၽန္ၿမိဳ႕လို တီတြန္ၿမိဳ႕ကိုလည္း ခရစ္ယာန္ေတြက ျပန္လည္သိမ္းပိုက္ထားတဲ့တိုင္းျပည္မွ ထြက္ေျပးလာတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြက ၿမိဳ႔အျဖစ္ ေျပာင္းလဲခဲ့တဲ့ မို႐ိုကိုရဲ႕ အေရးပါးတဲ့ ဆိပ္ကမ္းခံတပ္ျဖစ္ပါတယ္။ ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္ေတြရဲ႕ Castile တိုင္းျပည္က ေရေၾကာင္းသေဘၤာေတြကို တိုက္ခိုက္တဲ့ မြတ္စလင္ပင္လယ္တိုက္ခိုက္ေရးသမားေတြရဲ႕ အေျခစိုက္ရာ စခန္းျဖစ္လာခဲ့တာေၾကာင့္ ၁၄၀၀ ဝန္းက်င္မွာ အဲဒီခံတပ္ကို ဖ်က္ဆီးခဲ့တာျဖစ္တယ္။ ၁၄၈၄ ခုတြင္ ဝတၱဆစ္ ဘုရင္ Muhammad Ibn Yahya က စပိန္မွထြက္ေျပးလာတဲ့  မ်ဳိးႏြယ္စုေခါင္း Abu Hassan အား အဆိုပါေနရာကို ေပးသနားခဲ့တယ္။ သူက စပိန္တို႔ရဲ႕ တိုက္ခိုက္မႈကို တားဆီးရန္ အနီးတစ္ဝိုက္တြင္ က်ံဳးေတြ ထားရိွခဲ့ၿပီး နံရံအတြင္း အိမ္ေတြ တည္ေဆာက္ခဲ့တယ္။  Grand Mosque ပလီကိုလည္း တည္ေဆာက္ခ့ဲတယ္။ တီတြန္ၿမိဳ႕ကို ခံတပ္တစ္ခုမွ ကုန္သြယ္စည္ကားတဲ့ ဆိပ္ကမ္းၿမိဳ႕အေနနဲ႔ ေျပာင္းလဲေပးခဲ့တယ္။  ဆိုက္ေယဒါဟ္နဲ႔ အဘူဟာေဆာင္း တို႔က ဉာဏ္အား၊ လက္႐ံုးအားနဲ႔ တည္ေထာင္ခဲ့တဲ့ ေရွးေဟာင္း တီတြန္ၿမိဳ႕ အေဆာက္အဦေတြကို ယေန႔ UNESCO က ကမ႓ာ့အေမြအႏွစ္ ေနရာတစ္ခုအျဖစ္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ထားပါတယ္။  

ဆိုက္ေယဒါဟ္ရဲ႕ ခင္ပြန္းက သူမကို လက္ေအာက္ငယ္သားတစ္ဦးသာ သေဘာမထားဘဲ သာတူညီမ်ွတဲ့ တြဲဖက္အုပ္ခ်ဳပ္သူအျဖစ္ ဆက္ဆံခဲ့တယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ဟာ မိမိခင္ပြန္းထံမွ ေခါင္းေဆာင္မႈပညာေတြ မ်ားစြာ ကိုယ္ေတြ႕သင္ယူခြင့္ရခဲ့တယ္။ ၁၅၁၅ ခုတြင္ ခင္ပြန္းကြယ္လြန္တဲ့အခါ ေခါင္းေဆာင္မႈအာဏာကို ဆိုက္ေယဒါဟ္က ဆက္ခံခဲ့ၿပီး တီတြန္ၿမိဳ႕စားမင္း ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွစလို႔ သူဟာ “Sayyida al-Hurra, Hakimit Titwan” ဆိုတဲ့ဘြဲ႕နာမကို ခံယူလိုက္ေတာ့တယ္။ အဓိပၸာယ္ကား ဂုဏ္က်က္သေရျမင့္မားတဲ့ တီတ္တြန္ၿမိဳ႕ဝန္ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီေခတ္ အစၥလာမ့္လူ႕အဖြဲ႔အစည္းတြင္ အမ်ဳိးသမီးဦးေဆာင္မႈမွာ အထူးအဆန္းျဖစ္ေပမဲ့ ဩဇာအရိွန္အဝါနဲ႔ ပညာအရည္အခ်င္းက ေသာ့ခ်က္ျဖစ္ခဲ့ေလတယ္။ သူဟာ မိမိရဲ႕ လက္ေအာက္ငယ္သားေတြအတြက္ အေကာင္းဆံုး လမ္းစဥ္ေတြ ခ်မွတ္အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္သေရြ႕ လံုေလာက္ေပတယ္။ သူမရဲ႕ အစ္ကိုကလည္း ေဖ့ဇ္တိုင္းရဲ႕ ဝတၱဆစ္ဘုရင္ Ahmed al-Wattasi ရဲ႕ အတြင္းဝန္တစ္ဦးျဖစ္ရာကေန သူမအတြက္ ပို၍ အေထာက္အကူျဖစ္ခဲ့ေလတယ္။

ဆိုက္ေယဒါဟ္ ဟာ သူ႕မိသားစုအား ေနအိမ္မွ ႏွင္ထုတ္ခဲ့တဲ့ အီဇာဘိလႅာဘုရင္မ နဲ႔ ဖာဒီနန္ဘုရင္ တို႔ကို ဘယ္အခါမွ မေမ့ခဲ့ေခ်။ အာဏာရွင္ရန္သူေတြကို ထိေရာက္ေရာက္ အျပစ္ေပးကာ မိမိတို႔ႏိုင္ငံကို ျပန္လည္တိုက္ခိုက္သိမ္းပိုက္ရန္ သူသႏၶိ႒ာန္ခ်ခဲ့တယ္။ တစ္ခ်ိန္တည္းမွာပင္ သူဟာ ေငြေၾကးရွာႏိုင္တဲ့လမ္းေၾကာင္း ေဖာ္ထုတ္ၿပီး သူ႕ၿမိဳ႕ကို ႂကြယ္ဝေစဖို႔အတြက္ အၿမဲႀကိဳးပမ္းခဲ့တယ္။ သူရဲ႕အိပ္မက္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္ နည္းလမ္းေကာင္း ရွာႀကံထုတ္ေလ့ရိွတယ္။ တီတြန္ၿမိဳ႕ဟာ ယခင္က ပင္လယ္ဓားျပေတြ အေျခစိုက္စခန္းျဖစ္ခဲ့တယ္။ ေနာက္တစ္ႀကိမ္လည္း ျဖစ္ေအာင္လုပ္လိုက္ရင္ မေကာင္းဘူးလားဆိုတဲ့ အႀကံအစည္ကို စိတ္ထဲစြဲကာ ဆိုက္ေယဒါဟ္က ေျမထဲပင္လယ္ ပင္လယ္ဓားျပေတြရဲ႕ ဩဇာအရိွဆံုး ေခါင္းေဆာင္ ဘာဘာ႐ိုဆာ (ခ) အို႐ူစ္ ရီစ္ (Oruç Reis) နဲ႔ မဟာမိတ္ဖြဲ႕ဖို႔ စီစဥ္ရန္ သံတမန္ေစလႊတ္ခဲ့တယ္။

အို႐ူစ္ ရီစ္ ဟာ တူ႐ုက္လူမ်ဳိးနဲ႔ ဂရိလူမ်ိဳးတို႔မွ ေဖြးဖြားလာတဲ့ လစ္ဘိုစ္ကြၽန္းမွ သာမန္သေဘၤာသားတစ္ဦးျဖစ္တယ္။ အစတြင္ သူဟာ သေဘၤာကုန္သည္တစ္ဦးျဖစ္ခဲ့ေပမဲ့ Knights Hospitaller ပင္လယ္ဓားျပတို႔ရဲ႕ ပင္လယ္တြင္းစီးနင္းမႈတြင္ သူရဲ႕ အစ္ကိုတစ္ဦးေသဆံုးခံရၿပီး သူလည္းဖမ္းဆီးခံခဲ့ရေလတယ္။ သူ႔အစ္ကို ေနာက္တစ္ေယာက္က အခ်ိန္မီကယ္တင္လိုက္ရာမွ လႊတ္ေျမွာက္ခြင့္ရခဲ့တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္မွစလို႔ သူဟာ ကလဲ့စားေခ်ရန္နဲ႔ မြတ္စလင္ေတြကို ဖိႏိွပ္ရက္စက္ေနတဲ့တိုင္းျပည္ေတြကို တိုက္ခိုက္ သင္ခန္းစာေပးရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ ပင္လယ္ဓားျပတစ္ဦးျဖစ္လာခဲ့တယ္။ အို႐ူစ္ ရီစ္ ဟာ ယေန႕ခတ္ တူနီးရွားကမ္းလြန္ရိွ Djerba ကြၽန္းေပၚတြင္ အေျခစိုက္ၿပီး ခရစ္ယာန္ဘာသာဝင္ ပါပလ္တိုင္းျပည္ပိုင္ သေဘၤာမ်ားကို အဓိက စီးနင္းျခင္းေတြ ျပဳလုပ္ၾကတယ္။

၁၅၀၄-၁၅၁၀ အၾကားတြင္ အိေဘးရီးယန္ကြၽန္းဆြယ္ရိွ လူနည္းစုမ်ားကို ဘာသာေရးအရ ႏိွပ္စက္ၫွဥ္းပန္းမႈ ျပင္းထန္လာသျဖင့္ စပိန္မွ အာဖရိကသို႔ ဒုကၡသည္ေတြကို အို႐ူစ္ရဲ႕ ကူးတို႔သေဘၤာေတြနဲ႔ ပို႔ေဆာင္ကူညီေပးခဲ့တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ဆိုက္ေယဒါဟ္ နဲ႔ သူ႕လူေတြက အို႐ူစ္ရီစ္ ကို စိတ္သေဘာထားေကာင္း ထားရိွရန္ အေၾကာင္းျပခ်က္ရိွၿပီးသားျဖစ္ေပတယ္။ ဒီ ပရဟိတလုပ္ရပ္ေၾကာင့္ သူဟာ ဘာသာအို႐ူစ္(အဘေတာ္အို႐ူစ္) ဆိုတဲ့ ခ်စ္စႏိုး နာမည္ထူးကို ရရိွခဲ့တယ္။ အေနာက္တိုင္းသားေတြက အီတလီဘာသာစကားျဖင့္ ဘာဘာ႐ိုဆာ (မုတ္ဆိတ္နီ) လို႔ လူသိမ်ားၾကတယ္။ သူ႔ရဲ့ အျခားနာမည္ "ေငြလက္" (Gümü? Kol)ကိုေတာ့ ၁၅၁၂ ခုတြင္ စပိန္ကိုလိုနီနယ္ခ်ဲ႕ေတြကို အာဖရိကကေန ႏွင္ထုတ္ဖို႔ တိုက္ခိုက္တဲ့ တိုက္ပြဲမွာ လက္တစ္ဖက္ဆံုးရႈံးသြားၿပီးေနာက္ သတၱဴေငြလက္အတု အစားထိုးရာမွ နာမည္ရရိွသြားတာျဖစ္တယ္။

သူတို႔ မဟာမိတ္ဖြဲ႕စည္းရာမွာ Oruç Reis ဟာ ေျမထဲပင္လယ္အေရွ႕ဘက္ျခမ္းကို ခ်ဳပ္ကိုင္ရန္နဲ႔ ဆိုက္ေယဒါဟ္ ဟာ ပင္လယ္အေနာက္ဘက္ျခမ္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ရန္ သေဘာတူညီခဲ့တယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ဟာ ေရေၾကာင္းေတာ္လွန္ေရးကို အလံမလဲ၊ ဒူးမေထာက္ ခ်ီတက္ခဲ့တယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ေၾကာင့္ ေပၚတူဂီကုန္သည္ေတြ အိပ္ေရးပ်က္ ေၾကာက္တုန္တုန္ ကူးလူးျဖတ္သန္းခဲ့ရတယ္။ စီးနင္းမႈဒဏ္ကိုလည္း ပက္ပက္စက္စက္ ခံခဲ့ရတယ္။ သူဟာ စပိန္နဲ႔ေပၚတူဂီေတြရဲ႕ အမုန္းတီးဆံုးနဲ႔ အေၾကာက္ရဆံုး ရန္သူျဖစ္လာခဲ့တယ္။ စပိန္သမိုင္းပညာရွင္ Germán Vázsquez Chamorro ရဲ႕ အဆိုအရ ေပၚတူဂီလူမ်ိဳးေတြက “သူမကို သေဘၤာရြက္တိုင္နဲ႔ ႀကိဳးဆြဲခ်တာေတြ႕ျမင္ႏိုင္ေစရန္ ဘုရားသခင္ထံေတာ္၌ ဆုေတာင္းေလ့ရိွတယ္။" သူမရဲ႕ ပါးနပ္တဲ့ ဦးေဆာင္မႈ၊ စီမံခန္႔ခြဲမႈေတြေၾကာင့္ စပိန္နဲ႔ေပၚတူဂီ အသြားအလား ကပ္ေစခဲ့တယ္။ သူမ ဖမ္းဆီးရရိွတဲ့ ေပၚတူဂီနဲ႔ စပိန္သေဘၤာသားေတြကို ကြၽန္အျဖစ္ျပန္ေရာင္းခ်တယ္။ စပိန္အာဏာရွင္ေတြက မြတ္စလင္ေတြကို ဖမ္းဆီးၿပီး ကြၽန္အျဖစ္ေရာင္းခ်တဲ့ေဈးမွာပဲ စပိန္နဲ႔ ေပၚတူဂီသံု႔ပန္းေတြကို ေရာင္းခ်ကာ ကလဲ့စားေခ်ခဲ့တယ္။ ေပၚတူဂီဘုရင္ခံရဲ႕ ကေတာ္ ကအစ အျခားထင္ရွားတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ေတြကို ဖမ္းဆီးကာ အဲဒီကြၽန္ေဈးမွာပင္ ကြၽန္အျဖစ္တင္တာ ျပန္ေပးေရြးဖိုးကို ေစ့စပ္ၫွိႏိႈင္းတယ္။ ဒီေစ့စပ္ၫွိႏိႈင္းမႈမွာ အဓိကက်တဲ့ ေဖ့ဇ္တရားရံုးရဲ႕ ေပၚတူဂီသံအမတ္က “ေနရာတိုင္းမွာ ရန္လိုၿပီး စိတ္ဆိုးေဒါမာန္မ်ားလြန္းတဲ့မိန္းမ” လို႔ ေျပာဖူးခ်က္က မွတ္သားဖြယ္ေလးတစ္ခုျဖစ္တယ္။

Algiers ကို နယ္ခ်ဲ႕စပိန္တို႔လက္မွ သိမ္းပိုက္တဲ့ တိုက္ပြဲမွာ အို႐ူစ္ရီစ္ က်ဆံုးခဲ့ေလတယ္။ Algiers ကိုေတာ့ သိမ္းပိုက္ႏိုင္ခ့ဲတယ္။ သူ႕ညီ ဟိဇီရ္ ရီစ္က သူ႕ရာထူးကို ဆက္ခံခဲ့ၿပီး ဒုတိယ ဘာဘာ႐ိုဆာ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ေအာ္တိုမန္အင္ပါယာနဲ႔ မဟာမိတ္ဖြဲ႕လိုက္ရာမွ ဒီလိုႀကီးမားတဲ့ေအာင္ျမင္မႈေတြရရိွခဲ့တာျဖစ္တယ္။ ေအာ္တိုမန္ဘုရင္မင္းျမတ္ ဆူေလမာန္က ဟိဇီရ္ ရီစ္ကို Hayreddin ဘြဲ႕ကိုခ်ီးျမွင့္ကာ သူရဲ႕ ေျမထဲပင္လယ္ေရတပ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးအျဖစ္ခန္႔အပ္ခဲ့တယ္။ Algiers ရဲ႕ ဘုရင္ခံ (Pasha) အျဖစ္လည္း မင္းေကာင္းမင္းျမတ္ဆန္ဆန္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တယ္။

ဆိုက္ေယဒါဟ္ က ဟိုက္ေရဒၵိန္းနဲ႔ မဟာမိတ္ဆက္လက္ခိုင္မာေစၿပီး  သူမရဲ႕ေရတပ္ဟာ ေျမထဲပင္လယ္အေနာက္ဘက္တြင္ ဆက္လက္ လႈပ္ရွားခဲ့တယ္။ ေအာ္တိုမန္နဲ႔ ျပင္သစ္တို႔ မဟာမိတ္ ျဖစ္လာတဲ့အခါ ဆိုက္ေယဒါဟ္ရဲ႕ ရန္သူျဖစ္တဲ့ Iberian ကြ်န္းဆြယ္ႏိုင္ငံေတြကို ပို၍အထီးက်န္ျဖစ္ေစခဲ့တယ္။ သူမဟာ ေနာက္ဆယ္စုႏွစ္တိုင္တိုင္ ရန္သူရဲ႕ ေရေၾကာင္းယာဥ္ေတြကို အေႏွာင့္အယွက္ေပးရာတြင္ လက္မေႏွးခဲ့ေခ်။ ေနာက္ဆံုးတြင္ ပင္လယ္တိုက္ခိုက္ေတာ္လွန္ရးရဲ႕ ဩဇာအရိွဆံုးသို႔ ေရာက္ရိွသြားခဲ့တယ္။ ၁၅၄၀ ခုႏွစ္တြင္ Gibraltar ၿမိဳ႕ကို ဝင္ေရာက္စီးနင္းခဲ့တယ္။ Gibraltar တြင္ ကြၽန္အျဖစ္ဖမ္းဆီးထားတဲ့ မြတ္စလင္အက်ဥ္းသားေတြကို လႊတ္ေျမာက္ေအာင္ ကူညီေပးကာ Algiers သို႔ ခိုလႈံေစခဲ့တယ္။

အေနာက္တိုင္းအကိုးအကားေတြအရ နယ္ခ်ဲ႕ေတြကို ေမာင္းထုတ္ရာတြင္ ႀကီးမားတဲ့ ေအာင္ျမင္မႈရရိွခဲ့တယ္။ ဒီလို ေအာင္ျမင္မႈေတြက ေကာင္းကင္ဘံုမွ အကူအညီရဲ႕ နိမိတ္လကၡဏာျဖစ္တယ္လို႔ ခ်ီးက်ဴးခံရတယ္။ တစ္ဖက္တြင္မူ တူ႐ုက္ ကြၽန္အမ်ားအျပားကို လႊတ္ေျမာက္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ခဲ့ေၾကာင္း ဝန္မခံဘဲ မေနႏိုင္ၾကေခ်။ အျပန္အလွန္အားျဖင့္ သံု႔ပန္းအမ်ားအျပားကိုလည္း ဖမ္းဆီးကာ ေအာ္တိုမန္တို႔ရဲ႕ ကြၽန္ျဖစ္ေစႏိုင္ခဲ့တယ္။ အဲလို သမိုင္းမွတ္တမ္းဝင္စီးနင္းမႈေတြကို ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္ အပိုင္စီးႏိုင္ခဲ့တယ္။

ေျမထဲပင္လယ္အေနာက္ဘက္ရိွ “ဘာဘာရီပင္လယ္ဓားျပမ်ား” ကို အုပ္စိုးခ်ိန္တြင္ ဆိုက္ေယဒါဟ္ ကို အာဖရိကေျမာက္ပိုင္းရိွ မြတ္စ္လင္အာဏာရွင္ တစ္ဦးအေနနဲ႔ ထၫ့္သြင္းစဥ္းစားေလာက္ေအာင္ ဩဇာလႊမ္းမိုးလာခဲ့တယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ကို  ေမာ္ရိုကိုႏိုင္ငံ ဝတၱဆစ္ မင္းဆက္ Ahmed al Wattassi ဘုရင္က လက္ထပ္ရန္ ကမ္းလွမ္းတဲ့အခါ သံတမန္ေရးႀကံ႕ခိုင္ေစေအာင္ ကမ္းလွမ္းခ်က္ကို လက္ခံခဲ့တယ္။ ဒါေပမဲ့ မိမိၿမိဳ႕ကိုေတာ့ မစြန္႔ခ့ဲေခ်။ Ahmad el Outassi မင္းက မိဖုရားတင္ေျမႇာက္ပြဲကို နန္းေတာ္၌ မက်င္းပႏိုင္ဘဲ တီတြန္ၿမိဳ႕မွာပင္ က်င္းပခဲ့ရတယ္။ တိုင္းျပည္တစ္ခုရဲ႕ အရွင္သခင္မင္းႀကီးက ၿမိဳ႔ျပအုပ္ခ်ဳပ္သူတစ္ဦးကို မယံုႏိုင္ေလာက္ေအာင္ အသာေပးေနျခင္းက သူမရဲ႕ အရိွန္အဝါ ေပၚလြင္ေစတယ္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ သူတို႔ႏွစ္ဦးဟာ သူ႔နန္းနဲ႔သူ အသီးသီးေနထိုင္ၾကသျဖင့္ ဒီလက္ထပ္မွုကေတာ့ သံတမန္ေရးအေၾကာင္းျပခ်က္သာ ျဖစ္ပံုရတယ္။ အဲဒီအခါ တီတြန္ၿမိဳ႕စားမင္း ဆိုက္ေယဒါဟ္မွ မိဖုရား ဆိုက္ေယဒါ အလ္ ဟူရ္ရာ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။

Sayyida al-Hurra ဟာ တီတြန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္သူအျဖစ္ ေနာက္ထပ္ အႏွစ္သံုးဆယ္ေက်ာ္ေက်ာ္ စိုးစံခဲ့၍ ၁၅၄၂ ခုတြင္ သူရဲ႕အာဏာစက္အလင္း ေနဝင္သြားခဲ့တယ္။ ေပၚတူဂီနဲ႔ စစ္မ်က္ႏွာဖြင့္ၿပီး ၿမိဳ႕တြင္း ကုန္သြယ္ေရး မတည္မၿငိမ္ျဖစ္ခဲ့တဲ့အခါ သူ႕ကို ေခါင္းေဆာင္ေနရာကေန ျဖဳတ္ခ်ဖို႔ ႀကံစည္လာခဲ့တယ္။ ဆိုက္ယီဒါဟ္ရဲ႕ သမက္ Ahmed al-Hassan al-Mandari က ဝတၱစီမင္းရဲ႕ ရန္သူေတြနဲ႔ လက္တြဲခဲ့တယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က ဝတၲဆီဒ္ေတြရဲ႕ အင္အား ဆုတ္ယုတ္လာေနၿပီး ဆာဒီစ္မ်ဳိးႏြယ္စုေတြအားေကာင္းလာေနခ်ိန္ျဖစ္တယ္။ ဆာဒီစ္ေတြဟာ ေမာ္ရိုကိုႏိုင္ငံေတာင္ပိုင္းမွ ျမင့္ျမတ္တဲ့မ်ိုးႏြယ္စုတစ္စုျဖစ္ၿပီး စူလတန္ကို ပုန္ကန္ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ အားေကာင္းလာကာ ေမာ္ရိုကို၏ လြတ္လပ္ေရးကို အသိအမွတ္ျပဳရန္ အတင္းအၾကပ္ တြန္းအားေပးလာခဲ့တယ္။ ေပၚတူဂီတို႔ကလည္း ဆိုက္ေယဒါဟ္နဲ႔ ဝတၱစီမင္းတို႔ကို နန္းခ်ရန္ ဆာဒီစ္မ်ဳိးႏြယ္စုကို ေနာက္ေထာက္ပံ့ပိုးကူညီေနတယ္။ ဆာဒီစ္ေတြကို တိုင္းျပည္ရဲ႕ ကယ္တင္ရွင္ေတြအျဖစ္ ရပ္တည္ႏိုင္ရန္ အခြင့္အလမ္းေပးခဲ့ၿပီး (၁၅)ႏွစ္အတြင္း တိုင္းျပည္ကို သိမ္းပိုက္မယ့္လမ္းစဥ္ကို ခ်မွတ္ေပးခဲ့တယ္။ ေပၚတူဂီနဲ႔ ဆာဒီစ္တို႔ရဲ႕ ပံ့ပိုးကူညီမႈျဖင့္ Ahmed Hassan mandari က ဆိုက္ေယဒါဟ္ကို နန္းခ်ခဲ့ၿပီး ေခ်ဖ္ခြၽန္ေဒသရိွ  ကေလးဘဝအိမ္တြင္ အနားယူေစတယ္။ သူဟာ အဲဒီၿမိဳ႕တြင္ ေနာက္ထပ္ အႏွစ္(၂၀)ခန႔္ အသက္ရွင္ခဲ့ၿပီး ၁၅၆၁ ခုမွာ ကြယ္လြန္သြားရွာခဲ့တယ္။

မိဖုရား ဆိုက္ေယဒါ ဟာ အာဏာ လက္လႊတ္ခဲ့ရရင္လည္း သူမရဲ႕ ဩဇာအာဏာ ပဲ့တင္သံကို ကာလအေတာ္ၾကာေအာင္ ၾကားေနရဆဲျဖစ္တယ္။ ၁၅၆၅ ခုတြင္ ေပၚတူဂီတို႔က ၎တို႔၏ ဆိပ္ကမ္းကို ဖ်က္ဆီးခဲ့တဲ့တိုင္ေအာင္ သူတို႔ရဲ႕ ပင္လယ္စီးနင္းေတာ္လွန္ေရးကို မရရေအာင္ ဆက္လက္ ထိန္းသိမ္းခဲ့တယ္။ ေျမထဲပင္လယ္ ပင္လယ္ဓားျပမႈမွာ ၁၉ ရာစုအထိ ႀကီးမားတဲ့ ျပႆနာတစ္ခုအျဖစ္ ဆက္ရိွေနခဲ့တယ္။ ဆိုက္ေယဒါဟ္ဟာ "Al Hurra" ဘြဲ႕ကိုခံယူထားတဲ့ ေနာက္ဆံုးမွတ္တမ္းတင္ အမ်ိဳးသမီးအုပ္ခ်ဳပ္သူျဖစ္တယ္။ ေမာ္ရိုကိုရဲ႕ ပင္လယ္သူရဲ ဓားျပဘုရင္မ ဆိုက္ေယဒါဟ္ အလ္ ဟူရ္ရာဟာ ရဲရင့္တဲ့သူရဲေကာင္း တစ္ဦးအေနနဲ႔ သမိုင္းစာမ်က္ႏွာတြင္ ထာဝရ ထြန္းေျပာင္ေနဦးမယ္ျဖစ္ပါသတဲ့။

#လူထုဝဏ
(၁၀-၁၂-၂၀၂၂)

#Sayyida_al_Hurra
#A_great_warrior_in_Islamic_history
#Barbarossa
www.rohangking.blogspot.com

Wednesday, December 21, 2022

ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ လြတ္လပ္ေရးတိုက္ပြဲႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ရပ္တည္ခ်က္

 


ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ လြတ္လပ္ေရးတိုက္ပြဲႏွင့္ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ရပ္တည္ခ်က္
—————————————————————

၁၉၇၁ ခု၊ ဒီဇင္ဘာလ ၁၆ ရက္မွာ ယခင္က အေရွ႕ပါကစၥတန္လို႔ ေခၚခဲ့တဲ့ အိမ္နီးခ်င္း ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံဟာ လြတ္လပ္ေရး ရရိွခဲ့တယ္။ ယေန႔ ဘဂၤလားေဒ့ခ်္ႏိုင္ငံဟာ ၅၁ ႀကိမ္ေျမာက္ လြတ္လပ္ေရးေအာင္ပြဲကို က်င္းပေနတယ္။ ဘဂၤါလားေဒ့ရွ္ဟာ ပါကစၥတန္ကေန ခြဲထြက္ခဲ့တဲ့ လြတ္လပ္ေရးတိုက္ပြဲကာလမွာ ကမ႓ာ့ႏိုင္ငံအသီးသီးက မိမိတို႔ရဲ႕ အက်ဳိးစီးပြားနဲ႔ ႏိုင္ငံျခားေရး ေပၚလစီအရ ပါကစၥတန္ဘက္က၎၊ ဘဂၤါလားေဒ့ရွ္ဘက္က၎ အသီးသီးရပ္တည္ခဲ့ၾကတယ္။ စစ္ပြဲအတြင္း အိမ္နီးနားခ်င္းႏိုင္ငံေတြျဖစ္တဲ့ အိႏၵိယနဲ႔ဗမာျပည္ဘက္သို႔ ထြက္ေျပးခိုလံႈလာခဲ့တဲ့ ဒုကၡသည္လည္း ၁၀ သန္းေက်ာ္ ရိွခဲ့တယ္။ ျမန္မာဘက္ကို ၃-၄ သိန္းခန္႔နဲ႔ အိႏၵိယဘက္မွာ ၉ သန္းေက်ာ္ ခိုလံႈလာခဲ့တယ္။

သူတို႔ရဲ႕ လြတ္လပ္ေရးတိုက္ပြဲကာလမွာ အိမ္နီးခ်င္း ဗမာျပည္နဲ႔ ရခိုင္မြတ္စလင္ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြက ဘယ္ဖက္ကေန ေထာက္ခံသြားသလဲ ဆိုတာကို လိုရင္း ေဖာ္ျပသြားမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ဗမာျပည္ကိုေရာက္ရိွလာတဲ့ စစ္ေဘးေရွာင္ဒုကၡသည္ေတြဟာ ဗမာျပည္တြင္ က်န္ရစ္ေနထိုင္ခဲ့တယ္ဆိုတဲ့ မ်ဳိးခ်စ္ေတြရဲ႕ စြပ္စြဲခ်က္လည္း ဘယ္ေလာက္အထိ မွန္ကန္သလဲ၊ ဘယ္လို ဘယ္လိုဂ်င္းေတြ ထည့္သြားတာကိုလဲ ဒီေဆာင္းပါးကေန ထင္ေယာင္ထင္မွား မရိွေအာင္ သေဘာေပါက္သြားမွာ ျဖစ္တယ္။

ဦးစြာ အဲဒီ ၁၉၇၁ ခု အေရွ႕ဘဂၤါလား-ပါကစၥတန္တိုက္ပြဲမွာ တို႔ဗမာျပည္က ဘယ္ဘက္ကရပ္တည္ခဲ့သလဲ။ တိုတိုေတာင္းေတာင္း ေျပာရရင္ ဗမာျပည္ဟာ ဘဂၤလားဘက္ကေန ရပ္တည္ခဲ့ျခင္း မရိွေခ်။ ဗမာျပည္ဟာ ပါကစၥတန္နဲ႔ သံတမန္ဆက္ဆံေရးေကာင္းေနခ်ိန္ျဖစ္တယ္။ ၾကားေနအျဖစ္ေနခဲ့တယ္လို႔ ဆိုေပမယ့္ ပါကစၥတန္ဘက္ကေန အသာေပးရပ္တည္သြားခဲ့တာကို ေတြ႕ရပါတယ္။

ဗမာျပည္မွာ အာဏာရွင္ဗိုလ္ေနဝင္းက မတရားအာဏာ ဆုပ္ကိုင္ထားတဲ့ မဆလေခတ္ျဖစ္တယ္။ အေရွ႕ဘဂၤါလား-ပါကစၥတန္စစ္ပြဲမွာ အိမ္နီးခ်င္း အိႏၵိယႏိုင္ငံက လူအား၊ လက္နက္အား အလံုးအရင္း ေထာက္ပံ့ျခင္းျဖင့္ အေရွ႕ဘဂၤါလားကို ေထာက္ခံကူညီခဲ့တယ္။ အိႏၵိယက သူတို႔ရဲ႕ ေလပိုင္နက္ကို ပါကစၥတန္အတြက္ ကန႔္သတ္လိုက္တဲ့အခါ ဗမာျပည္ဟာ ပါကစၥတန္တပ္ဖြဲ႔ေတြရဲ႕ စစ္ေရးေထာက္ကူလမ္းေၾကာင္းျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ပါကစၥတန္က စစ္သားေတြ၊ လက္နက္ခဲယမ္းေတြဟာ ဗမာျပည္မွတဆင့္ စစ္ေျမျပင္သို႔ ပို႔ေဆာင္ေလ့ရိွတယ္။ ဗမာျပည္နဲ႔ သီရိလကၤာႏိုင္ငံေတြမွာ ပါကစၥတန္ရဲ႕ေလေၾကာင္းယာဥ္ေတြ ေလာင္စာဆီျဖၫ့္ရန္ ဆင္းနားခြင့္ရခဲ့တယ္။ စစ္ပြဲၿပီးဆံုးခါနီးတြင္ ပါကစၥတန္ထိပ္တန္းအရာရိွေတြဟာ ဗမာျပည္သို႔ ထြက္ေျပး ခိုလံႈခဲ့ၾကတယ္။  ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး နာဇီယာ အပါအဝင္ စစ္တပ္အႀကီးအကဲနဲ႔ မိသားစုေတြ ၂၀၀ ေက်ာ္ဟာ ရဟတ္ယာဥ္ေတြနဲ႔ စစ္ေတြၿမိဳ႕သို႔  ညခ်င္းထြက္ေျပးလာၾကတယ္။  ဗမာအစိုးရက သူတို႔ကို ပါကစၥတန္သို႔ ေဘးမဲ့ျပန္ႏိုင္ေအာင္ ကူညီေပးခဲ့တာက အားလံုးအသိျဖစ္တယ္။ ဒါေတြကို ေလ့လာျခင္းျဖင့္ ဗမာျပည္ဟာ ပါကစၥတန္နဲ႔ အတူ ရပ္တည္ခဲ့ေၾကာင္း ေပၚလြင္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ၁၉၇၁ ခု၊ ဇူလိုင္လ ၂ ရက္ေန႔ အိႏၵိယပါလီမန္ အစည္းအေဝးမွာ ဗမာျပည္ဟာ ဒီဘဂၤလားလြတ္လပ္ေရးႀကိဳပမ္းမႈတြင္ အိႏၵိယနဲ႔ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္တို႔ရဲ႕ မဟာမိတ္အျဖစ္ ရပ္တည္တာ မရိွခဲ့ေၾကာင္း ေပၚေပၚထင္ထင္ ေဖာ္ျပခဲ့တယ္။ ၁၉၇၁ ခု၊ ဇူလိုင္လ ၃၁ ရက္ေန႔ အေနာက္ဘေဂၤါ (အိႏၵိယ) ညီလာခံတြင္ ဘဂၤါလားမွ ထြက္ေျပးလာတဲ့ စစ္ေဘးေရွာင္ဒုကၡသည္ေတြကို အိႏၵိယက ဒုကၡသည္အျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳသလို ဗမာျပည္က အသိအမွတ္မျပဳခဲ့ေၾကာင္း ေဝဖန္ေဆြးေႏြးခဲ့တယ္။ ၁၉၇၁ ခု ဒီဇင္ဘာလတြင္ ျမန္မာ-အိႏၵိယ-ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ နယ္စပ္ေဒသတြင္ ဗိုလ္ေနဝင္းစစ္တပ္က တိုက္ပြဲအခ်ိဳ႕ျဖစ္ပြားေစၿပီး ကမ႓ာ႔အာရံု လြဲေစခဲ့တယ္လို႔ သမိုင္းပညာရွင္ေတြက ေကာက္ခ်ခ်ခဲ့တယ္။

၁၉၇၁ ခု ဇြန္လတြင္ ျပည္ပေရာက္ဘဂၤလားေဒ့ရွ္အစိုးရက ဘဂၤလားေဒ့ရွ္မွ လူဦးေရ ၅၀,၀၀၀ ခန႔္ ျမန္မာႏိုင္ငံသို႔ ထြက္ေျပးခိုလံႈခဲ့ေၾကာင္း အဲဒီထဲမွ ၂၀,၀၀၀ ခန္႔မွာ ဌာေနတိုင္းရင္းသားလူနည္းစုမ်ားျဖစ္ေၾကာင္း ထုတ္ျပန္ခဲ့တယ္။ ဗမာျပည္ရဲ႕ တခ်ဳိ႕အကိုးအကားအရ ဒုကၡသည္ ၅၀၀,၀၀၀ ခန္႔လို႔ ေဖာ္ျပတာေတြ႕ရတယ္။ ဒီေနရာမွာ ဌာေနတိုင္းရင္းသားဆိုတာက ေမာဂ္လူမ်ဳိးစတဲ့ လူနည္းစုကို ရည္ၫႊန္းတာျဖစ္ပါတယ္။ ဧၿပီလ ၂၀ ရက္ေန႔ ရခိုင္ျပည္နယ္၊ ေဘာ္လီဘာဇား (ယေန႔ ႀကိမ္ေခ်ာင္း)မွာ ဗမာအရာရိွေတြနဲ႔ ဘဂၤါလား ေရြးေကာက္ခံ ကိုယ္စားလွယ္တခ်ိဳ႕ အဲဒီ စစ္ေျပးဒုကၡသည္အေရးနဲ႔ပတ္သက္၍ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးခဲ့တယ္။ ဗမာအစိုးရက အေရွ႕ပါကစၥတန္မွ ထြက္ေျပးလာသူေတြကို ဒုကၡသည္စခန္းေတြမွာသာ ယာယီေနထိုင္ခြင့္ေပးေပမယ့္ စားနပ္ရိကၡာ၊ ေဆးဝါးနဲ႔ လံုၿခံဳေရးကို ေထာက္ပံ့ႏိုင္မွာမဟုတ္ေၾကာင္း တာဝန္ရိွသူေတြက ခပ္တည့္တည့္ ျငင္းဆိုခဲ့တယ္။ ပါကစၥတန္ကို ဆန္႔က်င္ရာေရာက္တဲ့ ဘာကိုမွ လုပ္မေပးႏိုင္ဘူးလို႔ မိမိတို႔ရပ္တည္ခ်က္ကို ထုတ္ျပခဲ့တယ္။ ဗမာျပည္က ဘဂၤါလားမွ ထြက္ေျပးလာတဲ့ စစ္ေဘးေရွာင္ဒုကၡသည္ေတြကို ေပၚေပၚထင္ထင္ စာနာမႈ မျပခဲ့တာက ထင္ရွားပါတယ္။ ဒုကၡသည္ေတြနဲ႔ ၾကပ္ၾကပ္တည္းတည္း ဆက္ဆံခဲ့တယ္။ ၿပီးေတာ့ ဒုကၡသည္တခ်ဳိ႕ကိုလည္း ပါကစၥတန္ ဆန႔္က်င္ေရး ပူးေပါင္းႀကံစည္မႈျဖင့္ ဖမ္းဆီးကာ ပါကစၥတန္တပ္ဖြဲ႔ထံ လႊဲအပ္ေပးခဲ့တယ္လို႔လဲ သူတို႔ရဲ႕ တခ်ဳိ႕မွတ္တမ္းေတြမွာ ေတြ႕ရတယ္။ ဒီေလာက္ဆို ဗမာျပည္ရဲ႕ ေထာက္ခံမႈက ဘယ္ဖက္တိမ္းေစာင္းေနသလဲဆိုတာ သေဘာေပါက္သြားၿပီးလို႔ ထင္ပါတယ္။

အဲဒီ ဘဂၤလားစစ္ပြဲအတြင္း ဘဂၤါလီဒုကၡသည္ေတြဟာ အာရကန္မြတ္စလင္ ႐ိုဟင္ဂ်ာ အမ်ားစု ပ်ံ႕ႏွံ႔ေနထိုင္တဲ့ ရခိုင္ျပည္ကို ခိုလံႈၾကတာ ဆိုေတာ့ ႐ိုဟင္ဂ်ာတို႔ရဲ႕ အခန္းက႑ကို ေဖာ္ျပရန္ ထိုက္တန္ေလာက္ၿပီ။ အဲဒီတုန္းက ပါကစၥတန္ႏိုင္ငံဟာ ႐ိုဟင္ဂ်ာလက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးကို ေထာက္ခံတဲ့ ႏိုင္ငံတစ္ခုဟု ေကာလာဟလသတင္းပ်ံ႕ေနခ်ိန္ျဖစ္တယ္။ ဒီေတာ့ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြကလဲ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ ခြဲထြက္ေရးတိုက္ပြဲကို ဆန႔္က်င္ၿပီး ပါကစၥတန္ကို ေထာက္ခံႏိုင္ေျခမ်ားတယ္။ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြက ဗလီဝတ္ျပဳေက်ာင္းေတြမွာ ပါကစၥတန္အတြက္ အထူးဝတ္ျပဳဆုေတာင္းပြဲေတြေတာင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကတယ္လို႔ တခ်ဳိ႕က ဆိုၾကတယ္။ စစ္ေတြသို႔ ထြက္ေျပးလာတဲ့ စစ္ထိပ္တန္းအရာရိွေတြနဲ႔ မိသားစုဝင္ စုစုေပါင္း ၂၀၀ ေက်ာ္ကို စစ္ေတြက ေဒသခံမြတ္စလင္ေတြက၎၊ ရန္ကုန္ရိွ ေဒသခံမြတ္စလင္ေတြက၎ ဧည့္သည္က်င့္ဝတ္နဲ႔အညီ ဧည့္ဝတ္ေက်ပြန္ခဲ့ေၾကာင္း  ဗိုလ္ခ်ဳပ္ မိုဟာမတ္ အာဇမ္ ေရးသားခဲ့တဲ့ Pakistan Army Aviation Escape Story From East Pakistan ကိုယ့္ေတြ႕မွတ္တမ္းစာအုပ္တြင္ အတိအလင္းေဖာ္ျပထားတယ္။ ေဒသခံ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြက ဘဂၤါလီဒုကၡသည္ေတြကို ႏိွပ္ကြပ္ၿပီး ဒုကၡသည္စခန္းရိွ ေခါင္းေဆာင္ပိုင္း ပုဂၢိဳလ္ေတြကို ဗမာနဲ႔ ပါကစၥတန္တပ္ေတြဆီ လႊဲေျပာင္းေပးတာေလ့ရိွတယ္လို႔ ေနရပ္ျပန္ ဘဂၤါလီေတြက ယေန႔ထိ စြပ္စြဲၾကတယ္။ "သူတို႔က ငါတို႔ရဲ႕ 'Mukti Force (လႊတ္ေျမာက္ေရး တပ္မေတာ္) ကို 'Murti Force' (႐ုပ္ထုတပ္မေတာ္) လို႔ ေျပာင္ေလွာင္ၾကတယ္။" စတဲ့ စြပ္စြဲခ်က္ေတြ တစ္ခ်ဳိ႕ ဘဂၤါလားေဒ့ရွ္ လြတ္လပ္ေရးႀကိဳးပမ္းမႈသမိုင္း စာမ်က္ႏွာတြင္ ေဖာ္ျပထားတာ ေတြ႕ရတယ္။ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ လြတ္လပ္ေရးတိုက္ပြဲကို ေထာက္ခံတဲ့လူ၊ ဒုကၡသည္ေတြကို စာနာတဲ့လူ လံုးဝမရိွဘူးလို႔ မေျပာလိုပါဘူး။ ရိွေတာ့ရိွႏိုင္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ပါကစၥတန္ဘက္က အမ်ားစုပါပဲ။ ဒီလို ဗမာအစိုးရနဲ႔ ရိုဟင္ဂ်ာလူမ်ဳိး ႏွစ္ရပ္လံုးက ပူးေပါင္းဖိႏိွပ္ ရန္လိုတဲ့ပတ္ဝန္းက်င္မွာ ဒီဘဂၤါလီဒုကၡသည္ေတြဟာ ေရရွည္ေနထိုင္ဖို႔ စိတ္ကူးေတာင္ ေပၚမွာ မဟုတ္ဘူးလို႔ ထင္မိတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ပါကစၥတန္လိုလားသူ ပါကစၥတာနီဘဂၤါလီ ေထာင္ဂဏန္းေက်ာ္ဟာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္မွာ ႏိွပ္စက္အေရးယူခံရမွာကို စိုးရိမ္လို႔ ဒုကၡသည္အျဖစ္ ရခိုင္တြင္ က်န္ရစ္ေနတယ္လို႔ ေနဝင္းအစိုးရက ထုတ္ျပန္ခဲ့တယ္။ ဒါကိုလည္း ေနာင္တြင္ ဗိုလ္ေနဝင္းက ႏွစ္ႏိုင္ငံညိႇႏိႈင္းမႈျဖင့္ ေနရပ္ျပန္ပို႔ကာ ပါးပါးနပ္နပ္ ေျဖရွင္းခဲ့တယ္။

ဗိုလ္ေနဝင္းအစိုးရက ဒုကၡသည္မ်ား ခိုလံႈလာသည္ႏွင့္တၿပိဳက္နက္ တိတိက်က် စာရင္းေကာက္ယူတယ္။ အမ်ားျပည္သူပိုင္ ေနရာျဖစ္တဲ့ ေက်ာင္း၊ ေဆး႐ံုစတဲ့ ေနရာေတြမွာ ေနရာခ်ေပးတယ္။ ေမာင္ေတာ၊ ဘူးသီးေတာင္၊ ရေသ့ေတာင္ ၿမိဳ႕နယ္တစ္ဝိုက္တြင္ ဒုကၡသည္မ်ားကို ေဒသခံေတြရဲ႕ အိမ္ၿခံလႊတ္၌ ေနရာခ်မေပးရန္၊ အစိုးရဒုကၡသည္စာရင္းတြင္ ပါဝင္ျခင္းမရိွတဲ့ တစ္ဖက္ႏိုင္ငံက ဘဂၤါလီေတြ ေတြ႕ရိွပါက သက္ဆိုင္ရာသို႔ အျမန္ဆံုး သတင္းပို႔ရန္၊ ပ်က္ကြက္က်ဴးလြန္ပါက ျပင္းျပင္းထန္ထန္ အေရးယူခံရမွာ ျဖစ္ေၾကာင္း ေဒသိယအမိန္႔ထုတ္ျပန္ထားတယ္။ နယ္စပ္တေလွ်ာက္ စစ္ေၾကာင္းလႈပ္ရွားမႈမ်ားကို တိုးခ်ဲ႕ျပဳလုပ္ကာ နယ္စပ္ကို ၂၄ နာရီေစာင့္ၾကပ္ခဲ့တယ္။ ေတာင္ၿပိဳဘက္ကေန အဲလို ေနရာခ်ေပးခဲ့တဲ့အတြက္ ေဒသခံအခ်ဳိ႕ အေရးယူ ေထာင္က်ခံခဲ့ရတာလည္းရိွတယ္လို႔ သိရတယ္။ အဲမွာ အာေလာမ္ရဲ႕ ဖခင္တစ္ေယာက္ကလည္း ဘဂၤလီဒုကၡသည္အခ်ဳိ႕ကို မိမိရဲ႕ ၿခံလႊတ္တလင္းတြင္ တဲထိုးယာယီေနထိုင္ခြင့္ေပးခဲ့တဲ့အတြက္ အလုပ္ၾကမ္းနဲ႔ ေထာင္တစ္ႏွစ္ေက်ာ္ ျပစ္ဒဏ္ခံဖူးတယ္လို႔ အာေလာမ္က ဆိုတယ္။

ဘဂၤလားေဒ့ရွ္က လြတ္လပ္တဲ့ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္သြားၿပီ။ ဒါေပမဲ့ ျပည္တြင္းစစ္ပြဲ အေငြ႕အသက္ေတာ့ ဘဂၤလားေျမျပင္မွာ ရိွေနဆဲပါပဲ။ ပါကစၥတန္တပ္မေတာ္ရဲ႕ အႂကြင္းအက်န္စစ္သားအခ်ဳိ႕ဟာ စစ္တေကာင္း ေတာင္တန္းေဒသရိွ လူမ်ိဳးစုေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး ေတာထူထပ္ရာ ျမန္မာ-ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နယ္စပ္ကတဆင့္ အသစ္တက္လာတဲ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္အစိုးရကို ဆက္လက္တိုက္ခိုက္ခဲ့တယ္။ သိပ္မျပင္းထန္တဲ့ ဒီတိုက္ပြဲေတြဟာ (၂)ႏွစ္ေက်ာ္ၾကာ ဆက္လက္ျဖစ္ပြားခဲ့တယ္။ "ပါကစၥတန္နဲ႔ လူမ်ိဳးစု ပူးေပါင္းတပ္ဖြဲ႔ေတြက ဗိုလ္ေနဝင္းစစ္တပ္ရဲ႕ အျပန္အလွန္နားလည္သည္းခံျခင္းမရိွဘဲ ျမန္မာျပည္ရဲ႕ပိုင္နက္အသံုးျပဳၿပီး ဒီလို ကာလၾကာရွည္စြာ ဆက္လက္တိုက္ပြဲဝင္ႏိုင္မွာကား မျဖစ္ႏိုင္သလိုပဲ" ဟု သမိုင္းေဆာင္းပါးေရး ဘဂၤါလီစာေရးဆရာတစ္ဦးက သူရဲ႕ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ မွ်ေဝခဲ့တာ ေတြ႕ရပါတယ္။"

ဒီမွာ စိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းတာက ဘဂၤါလားေဒ့ရွ္ေအာင္ပြဲခံၿပီး တစ္လအတြင္းမွာပဲ ဗမာျပည္က ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံကို အသိအမွတ္ျပဳခဲ့တယ္။ ဒီလို အသိအမွတ္ျပဳျခင္းရဲ႕ ေနာက္ကြယ္က ဗိုလ္ေနဝင္းရဲ႕ ပါးနပ္မႈရိွတယ္။ အဲဒါက စစ္ေျပး ခိုလံႈလာတဲ့ ဒုကၡသည္ကိစၥကို ႏွစ္ႏိုင္ငံပူးေပါင္းကာ အျမန္ဆံုး ေျဖရွင္းေရးျဖစ္တယ္။ ၿပီးေတာ့ အဓမၼအာဏာသိမ္းကာ ထိန္းခ်ဳပ္ထားတဲ့ ဗမာျပည္မွာ ဒုကၡသည္အေရးနဲ႔ညိႇၿပီး ႏိုင္ငံတကာစိတ္ဝင္စားမႈ ပိုမလာေအာင္ ျမန္ျမန္ ႐ုန္းလာျခင္းျဖစ္တယ္။ ဗိုလ္ေနဝင္းက ကုလသမဂၢ လူသားခ်င္းစနာေထာက္ပံ့တဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြ တိုင္းျပည္ထဲ အဝင္မခံေစခ်င္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ခ်က္ခ်င္း အသိအမွတ္ျပဳလိုက္တာက ေပၚလြင္ပါတယ္။ ဗိုလ္ေနဝင္းက အသစ္တက္လာတဲ့ ဘဂၤလားအစိုးရနဲ႔ အခ်ိန္မီ ညိႇႏိႈင္းၿပီး စစ္ေျပးဒုကၡသည္ေတြကို ေတာင္ၿပိဳ၊ ေမာင္ေတာ မွတဆင့္ ဘဂၤလားအစိုးရအား လႊဲအပ္ေပးခဲ့တယ္။ ေတာင္ၿပိဳဒုကၡသည္လႊဲေျပာင္းေပးေရးစခန္းမွ ဒုကၡသည္ေတြကို ေရွ႕ေနေမာန္တာစ္ ဦးေဆာင္တဲ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ ဒုကၡသည္မ်ား ျပန္လည္လက္ခံေရးအဖြဲ႕က လက္ခံခဲ့တယ္လို႔ဆိုတယ္။ ဗမာဘက္ကေတာ့ ဘယ္သူဦးေဆာင္ခဲ့တာ တိတိက်က် မသိရေခ်။ ဒါနဲ႔ ဘဂၤလီဒုကၡသည္အေရး ေျပလည္သြားခဲ့ပါၿပီ။

၁၉၇၄ ခု ဧၿပီလတြင္ ဗိုလ္ေနဝင္းဟာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ကို ၄ ရက္ၾကာ ခ်စ္ၾကည္ေရးခရီးစဥ္ သြားေရာက္ၿပီး ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ လြတ္လပ္ေရးေခါင္းေဆာင္ ဘေဂၤါေဘာႏၵဴ ခ်ဲ႕ခ္မူဂ်ီဘူရ္ရာဟာမာန္ အပါအဝင္ အစိုးရအႀကီးအကဲေတြနဲ႔ ေတြ႕ဆံုကာ သံတမန္ဆက္ဆံေရး ေရရွယ္ခိုင္မာေအာင္နဲ႔ ႏွစ္ႏိုင္ငံအက်ဳိးစီးပြားျဖစ္ေစေအာင္ မိတ္ဖက္လက္ကမ္းလွမ္းရန္ ေရာက္လာျခင္းျဖစ္တယ္လို႔ သတင္းစာရွင္းလင္းပြဲတြင္ ေျပာၾကားခဲ့တယ္။

ပိုၿပီးေတာ့ စိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းတာကေတာ့ ထိုႏွစ္ ၁၉၇၄ ခုမွာပဲ ဗိုလ္ေနဝင္းဟာ ပါကစၥတန္ႏိုင္ငံသို႔ သြားေရာက္လည္ပတ္စဥ္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံအား ခ်က္ခ်င္းအသိအမွတ္ျပဳမႈအတြက္ ဆင္ျခင္ေပးခ်က္ေတြနဲ႔ ေတာင္းပန္ခဲ့တယ္။

ဒါနဲ႔ ဘဂၤလားလြတ္လပ္ေရးတိုက္ပြဲမွာ ဗမာအစိုးရနဲ႔  ႐ိုဟင္ဂ်ာလူမ်ဳိးေတြဟာ ပါကစၥတန္ကို ေထာက္ခံခဲ့ေၾကာင္း၊ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ေအာင္ပြဲခံတဲ့အခါ ဗမာအစိုးရက ဘက္ေျပာင္းၿပီး ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏိုင္ငံကို အသိအမွတ္ျပဳကာ စစ္ေျပးဒုကၡသည္ကို ႏွစ္ႏိုင္ငံအစိုးရအစီအစဥ္ျဖင့္ ေနရပ္ျပန္ပို႔ေဆာင္ခဲ့ေၾကာင္း လက္လွမ္းမီသမွ် ခိုင္လံုတဲ့ အကိုးအကားေတြနဲ႔ တင္ျပေပးလိုက္ပါတယ္။

—လူထုဝဏၰ
(၁၆-၁၂-၂၀၂၂)

ကိုးကား-

http://www.burmalibrary.org/docs3/challenges_to_democratization_in_burma_chapter2.pdf

https://m.facebook.com/combataviationhistoryofpakistan/photos/a.1462389717343806/1668346133414829/?type=3

https://www.daily-sun.com/post/477687/Burmese-President%E2%80%99s-Visit-to-Bangladesh

#VictoryDayOfBangladesh
#Rohingya
#NeWin

Thursday, December 15, 2022

ရှေးစကားရွှေအလား (၈)

 


ရှေးစကားရွှေအလား (၈)


"Andañg, Kalung, Baassóra, 
guli mairle tóttorá."


ဒီလင်္ကာဟာ လွတ်လပ်ပြီးခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့တဲ့ တေးတစ်ပုဒ်ရဲ့ အပိုင်းအစတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေးရသွားပြီးနောက် ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ မိမိတို့ရသင့်ရထိုက်တဲ့ အခွင့်အရေးကို မျှမျှတတ မရရှိခဲ့တဲ့အတွက် လက်နက်စွဲကိုင်တော်လှန်ခြင်း လမ်းစဉ်ကို စတင်လိုက်လေတယ်။ ဒီနေရာမှာ ကုလားတွေ လက်နက်စွဲကိုင် တော်လှန်တယ်လို့ ကြားရုံနဲ့ ဟာ… ဒီကောင်တွေဟာ အကြမ်းဖက်သမားပဲ၊ တိုင်းရင်းသားတွေကို သောင်းကျန်းနေခဲ့တာပဲလို့ တချို့မျက်စိတစ်ဖက်ကန်းတွေက ပြေးမြင်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ဘယ်လူမျိုး၊ ဘယ် ဘာသာပင်ဖြစ်စေ မိမိတို့အမှန်တကယ် ရသင့်တဲ့အခွင့်အရေးတွေကို နှုတ်နဲ့စာနဲ့ လွယ်လွယ်လေးတောင်းဆိုလို့ မရရှိခဲ့ရင် ရရာဖက်ကနေ တော်လှန်တာက မွန်မြတ်တဲ့အာဇာနည်သူရဲကောင်း လုပ်ရပ်ဖြစ်တယ်။ မဖြစ်မနေလုပ်ရမယ့် နိုင်ငံသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ တာဝန်တစ်ခုလည်းဖြစ်တယ်။ ဒါကို ဘုမသိဘမသိဘဲ မုတ်ဆိတ် မြင်လိုက်ရုံနဲ့ နာလန်ပိန်းတွေလို အကြမ်းဖက်သမား၊ နယ်ချဲ့သမားလို့ သမုတ်ခြင်းက ကိုယ်ချင်းစာတရားမရှိတဲ့၊ အဓမ္မတရားကို ကိုးကွယ်တတ်တဲ့ မျက်စိတစ်ဖက်ကန်းတွေရဲ့ ဖွင့်ဆိုချက်ပါပဲ။ 

ကဲ… ရိုဟင်ဂျာတွေ တန်းတူအခွင့်အရေးအတွက် ဒီလို လက်နက်စွဲကိုင် တော်လှန်လာတဲ့ကာလတလျှောက် ခေါင်းဆောင်အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်ခဲ့တယ်။ အဲဒီထဲက ဗိုလ်ကာဆိမ့်ဆိုတဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးက အတော့်ကို ထင်ရှားခဲ့တယ်။ အင်အားတွေလဲ တော်တော် တောင့်တင်းရှိခဲ့တယ်။ တစ်ဖက်က ကြမ်းကြုတ်တဲ့ နာမည်ဆိုးနဲ့လည်း လူသိများကြတယ်။ သူ့ခေတ်မှာ မယုဒေသကို ယခင် တော်လှန်ရေးသမားတွေထက် တိုးချဲ့ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၈ နှစ်တိုင်တိုင် ဩဇာလွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြတယ်။ ဗမာခြေကျင်တပ်နဲ့ ရေတပ်တို့ရဲ့ အကြိမ်ကြိမ် ထိုးစစ်ဆင်မှုကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် အင်အားပျက်ပျော့လာကာ တစ်ဖက်နိုင်ငံသို့ ခိုလှုံခဲ့လေတယ်။ 

ဒီလင်္ကာကား အဲဒီ ကာဆိမ့်ခေတ်က ဆိုရိုးဖြစ်တယ်။ ဒီဟာက ဗိုလ်ကာဆိမ့်ရဲ့ ဩဇာအာဏာနဲ့ ရဲရင့်မှုကို ဖော်ပြတဲ့ အဖွဲ့လည်းဖစ်တယ်။ ဒီမှာ Añgdañg, Kalung, Baassóra တွေဟာ ကျေးရွာနာမည်တွေဖြစ်တယ်။ ဗိုလ်ကာဆိမ့် လှုပ်ရှားခဲ့တဲ့ ဧရိယာတွေပေါ့။ guli ကျတော့ သေနတ်၊ mairle က ပစ်ရင်၊ tóttora ကတော့ တုန်ခါသွားတတ်တယ်။ ဆိုလိုတာက ဗိုလ်ကာဆိမ့် သေနတ်ပစ်ရင် အင်းဒင်၊ ကလုန်း၊ ဘာစ္စာရာ ထိ လှုပ်ခါတတ်တယ်။ 

တချို့က ဆိုကြတယ်။ ဗိုလ်ကာဆိမ့်ရဲ့ သေနတ်ပစ်သံမှာ ကာဆိမ့်…ကာဆိမ့်… လို့ အသံပါလာတတ်တယ်။ ဒီစကားတွေဟာ ဒေသခံတွေက ဗိုလ်ကာဆိမ့် ကို ကြောက်ရွံ့လို့ ပြောဆိုခဲ့တဲ့ စကားတွေဖြစ်တယ်။ ကာဆိမ့်ရဲ့ ကြမ်းကြုတ်မှုကြောင့် ဒေသခံတွေရဲ့ စိတ်ထဲ အကြောက်တရား ဖြစ်လာခဲ့တယ်လို့ ခန့်မှန်းနိုင်တယ်။ တဖက်က သူရဲ့ ရဲရင့်မှုကို ဖော်ကျူးတဲ့ ဆိုရိုးလည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ 

အများအကျိုးအတွက် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်တယ် ဆိုတာနဲ့ အမျိုးမျိုးအပြားပြား အကျပ်အတည်းတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတတ်တယ်။ ဒီမှာ အောင်မြင်တဲ့အရွေ့နဲ့ ရှေ့ဆက်နိုင်ခြင်းက တော်လှန်ရေးအောင်ပွဲရဲ့ နိမ်ိတ်ဖြစ်တယ်။ အာဏာအားကိုး အတ္တဆန်ခေါင်းမာတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက တော်လှန်ရေးကို နေဝင်မီးငြိမ်းစေတယ်။ အဲလို အကျပ်အတည်းတွေကို ပညာသားပါပါ၊ စည်းစနစ်ကျကျ ကျော်လွှားနိုင်တဲ့ နည်းဗျူဟာဆိုတာ ခေါင်းဆောင်ပိုင်းတွေမှာ မဖြစ်မနေ ရှိသင့်တယ်။ အကျိုးဆောင် လက်တွေ့ကျတဲ့ဗျူဟာနဲ့ မကျော်လွှားတတ်ဘူးဆိုရင် ကိုယ့်အမျိုးကို ကယ်တင်ဖို့ လက်နက်ကိုင်ထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဟာ ကိုယ့်အမျိုးအပေါ် ပြန်အန္တရာယ်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဗိုလ်ကာဆိမ့်အဖွဲ့ကလည်း ဘဏ္ဍရေးအကျပ်အတည်းနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲ့ဒီ အကျပ်အတည်းကို ကျော်လွှားနိုင်ဖို့ သူက နည်းလမ်းကောင်းတွေ မချမှတ်ဘဲ ဒေသခံတွေဖက် ဦးလှည့်ခဲ့တယ်။ ဒေသခံတွေထံမှ ဆက်ကြေးတွေ ရိက္ခာတွေ မရရအောင် ကောက်ခံတယ်။ ငြင်းတဲ့သူ၊ ဆန့်ကျင်တဲ့သူတွေကို ပြစ်ဒဏ်အမျိုးမျိုး ခတ်တယ်။ ဒါနဲ့ တဖြေးဖြေး ညှည်းပမ်းမှုလည်း များလာတော့ ဒေသခံတွေရဲ့ ထောက်ခံမှုလည်း လျော့နည်းသွားတယ်။ နောက်ဆုံး ဒေသခံတွေနဲ့ အာဏာပိုင်တွေ ပူးပေါင်းပြီးတော့ မောင်းထုတ်လိုက်ခြင်းခံရလေတယ်။

သူဆုံးသွားတာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပေမယ့် သူ့ရဲ့ လုပ်သွားတဲ့ခြေရာတွေဟာ ရိုဟင်ဂျာတော်လှန်ရေးသမိုင်းစာမျက်နှာမည်းအဖြစ် ယနေ့ထက်ထိ ကျန်ရစ်နေဆဲ။ "လူသေသော်လည်း နာမည်မသေ။" ပြောမှတ်စကားရှိပေမဲ့ နာမည်ကောင်းနဲ့ ဂုဏ်ယူစရာဖြစ်ချင်သလား ဒါမှမဟုတ် နာမည်ဆိုးနဲ့ နှာခေါင်းရွံ့စရာ ဖြစ်ချင်သလား။ ဒီစိတ်ဓာတ်က အခရာပါပဲ။ 


(ရိုဟင်လေး)

စက်တင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၂၀။


#Burá_burír_hotá