ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ အတိနာဒုက္ခအပေါ် နိုင်ငံအသီးသီးမှ သီဆိုခဲ့သော သီချင်းများ

အဆိုုေတာ္ Mohin Abudullah သီဆိုုုုခဲ့ေသာသီခ်င္း

2. I lost My Country

Joy Manobotar Joy

Ami Rohingyar Meye

Arakana maa boinor izzot

Oh Rohingya

Manobata Firedao

သြော်လီ ရိုဟင်ဂျာသားချော့တေး

 ရိုဟင်ဂျာသားချော့တေး 

လူမျိုးတိုင်းမှာ သူ့နည်းသူဟန်နဲ့ သားချော့တေး ဆိုတာရှိတယ်။ ကလေးတွေရှိတော့ ကလေးတွေကို ချော့သိပ်ရတာကိုး။ ဒါနဲ့ မိခင်တွေက သားလေး နားဝင်ချိုအောင်၊ လိမ္မာလာအောင် စကားတွေဖွဲ့ကာ တေးသီချင်းပုံစံနဲ့ ဆိုပြရတယ်။ ဒီကနေ သားချော့တေးဖြစ်လာတာပေါ့။ သားချော့တေးကို မူလဖန်တီးတဲ့ ကလောင်ရှင်မှာ မိခင်တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ သားချော့တေးဟာ အပြောသာရှိတဲ့ တေးဖြစ်ပါတယ်။ နောက်မှ မိမိတို့ရဲ့ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးစံတွေကို ထိန်းသိမ်းရန် စာတွေနဲ့ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းလာကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးမှာ ရိုဟင်ဂျာသားချော့တေးကို မိတ်ဆက်ပေးပါမယ်။ သားချော့တေးကို ရိုဟင်ဂျာတွေက အော်လီလို့ခေါ်ပါတယ်။ အော်လီရဲ့ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်မှာ "သိပ်ချော့ခြင်း"ဖြစ်တယ်။ သားကို သိပ်ချော့တာကို အော်လီဒေ လို့ ခေါ်ကြတယ်။ ဒီ ဪလီသားချော့တေးကတော့ အညာဖြစ်ဖြစ်၊ မြို့ပြဖြစ်ဖြစ် သားလေးမီးလေးတွေ ရှိရင် ဆိုကြတာပဲ။ တစ်ခုထူးခြားတာက ဒီဪလီသားချော့တေးကို နှုတ်တက်ဆောင်ပြီးတော့ ရွတ်ဆိုစရာမလိုပါဘူး။ ငယ်ငယ်တုန်းက ကိုယ့်မိခင်က ညီငယ်နှမငယ်တွေကို သိပ်ချော့တဲ့အခါ ကြားရာကနေ တတ်လာကြတာပဲ။ မိမိကိုယ်တိုင် မိခင်လောင်းဘဝ ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ ဟော့ဒီ မှတ်မိသလောက်ကို ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေအောင် တခြားစကားအဖွဲ့တွေနဲ့ ဆက်ပြီးတော့ ဆိုပြတာဖြစ်ပါတယ်။ အများအားဖြင့်    အတွေးထဲရောက်တာကို ကောက်ဆိုပြလိုက်တတ်တယ်။

Taa Taa, Taa Taa

Taa Taa, Taa Taa

Nanarór barit zaa

Naniye diyé Hoñla mula

Duwarot bocí háa

Nanaye dilé lorir gúta

Híkai híkai háa

Tor nanattú tiyan foicá

Hoduun asé saa.

- Osin , Oli

မြန်မာဘာသာပြန်

တာတာ တာတာ

တာတာ  တာတာ

ဖိုးဖိုးအိမ်ကို အလည်သွား

ဖွားဖွားပေးတဲ့ ပေါက်ပေါက်ဆုပ်တွေ

အိမ်ပေါက်ဝမှာ ထိုင်လို့စား။

 

ဖိုးဖိုးက တောင်ဝှေးနဲ့တို့

တရှိုက်ရှိုက်ငိုရင်း အဝစား။

ဖိုးဖိုးမှာ ပိုက်ဆံအကြွေစေ့

ဘယ်လောက်များလဲ ကြည့်ပါလား။

ဒီသားချော့တေးရဲ့ ဖွဲ့ဆိုပုံကလည်း ပုံသေကျတယ်။ တစ်ချို့ကျတော့ ပုံမမှန်တာလည်း တွေ့ရတယ်။ အထူးသဖြင့် ရှေးကျတဲ့ သားချော့တေးတွေဟာ ပုံသေကာရန်နဲ့ ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိပါတယ်။ အင်္ဂါရပ်ကတော့ ချော့မော့ညင်သာတဲ့ မြည်သံတစ်သံနဲ့ အစချီရတယ်။ ဒါကတော့ မဖြစ်မနေပါရတဲ့ အချက်ပဲ။ ရှေးသားချော့တေးတွေမှာ ပါဝင်လေ့ရှိတဲ့ စာသားအင်္ဂါရပ် သုံးချက်တွေ့ရတယ်။ သူတို့က သားသမီးတွေ စကားကြွယ်ပြီး လိမ္မာလာအောင် အဓိကထား ထည့်သွင်းပေးတာပေါ့။ ကာရန်ချိတ်တယ်။ အသွား နားဝင်ချိုတယ်။ ပညာသားလည်းပါတယ်။ 

အခုလေ့လာနေတဲ့သားချော့တေးမှာလည်း စကားလုံး ၄-၃ နဲ့ သပ်သပ်ရပ်ရပ် ကာရန်ချိတ်ထားတာ တွေ့ရပါမယ်။ အပိုဒ်တိုင်းရဲ့ ပိုဒ်ဆုံးကာရန်လည်း တူတယ်။ အသွားလည်း ချော့တာပေါ့။ 

ဒီတေးကဗျာရဲ့ ဆိုပုံကတော့ ငိုကြွေးပူဆာနေတဲ့ ရင်သွေးငယ်ကို အငိုတိတ်အောင် သိပ်ချော့ပေးနေတာပေါ့။ ဒီသားချော့တေးဆိုနေတုန်းမှာ အမေဖြစ်သူက ရင်သွေးငယ်ရဲ့လက်နှစ်ဖက်ကို ဆုပ်ကိုင်ပြီး တာတာ၊ တာတာ မြည်သံပြုရင်း လက်ခုပ်တီးတဲ့သဏ္ဍာန် လုပ်ရပါတယ်။ ခပ်ပျော့ပျော့ပေါ့နော်။ စာသားမှာတော့ အဘိုးအဘွားအိမ်ကို အလည်အပတ်သွားတာ၊ ထန်းလျက်ရည်နဲ့ လုပ်ထားတဲ့ စားစရာတွေစားတာ၊ ရင်သွေးငယ်ကို သွေးဆောင်ကာ ပညာဘက်ကို ယိမ်းယိုင်အောင်လုပ်တာ စတာတွေကို စိတ်ဝင်းစားဖွယ်တွေ့ရတယ်။ ပြီးတော့ အဘိုးအိုနဲ့ မြေး ယုယုယယ ချစ်စဖွယ် စတာနောက်တာ သဘာဝကိုလဲတွေ့ရတယ်။ 

မြေးတွေအပေါ်ထားရှိတဲ့ အဘိုးအဘွားရဲ့ မေတ္တာတရားက အင်မတန် ကြည်နူးဖွယ်ရာကောင်းလှတယ်။ Natir lá Háñti móré ဆိုရိုးအတိုင်း တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် အသည်းခိုက်အောင် ချစ်ခင်ကြတယ်။ ဒီတော့ ဒီအဘိုးအဘွားအိမ် အလည်သွားတယ်ဆိုတာ ရင်ခုန်စရာ အခါသမယတစ်ခုပါပဲ။ အဘိုးအိမ်ကို အလည်သွားပါ့မယ် လို့ ဒီသားချော့တေးက ဆိုပါတယ်။ အဘွားက ထုတ်ကျွေးမယ့် ပေါက်ပေါက်ဆုပ်တွေလဲ အဝစားရမှာပေါ့။ ဒီီီနေရာမှာတော့ အဲ့ဒီခေတ်က Hoñlá mulá ဆိိုတဲ့ ထင်ရှားတဲ့ ပေါက်ဆုပ်မုန့်ကို တွေ့ရတယ်။ ထန်းလျက်နဲ့ ပေါက်ပေါက်ကို ဆုပ်ပြီးတော့လုပ်တဲ့ မုန့်ချိုမို့ ကလေးတွေရဲ့ အသည်းစွဲပေါ့။ 

ဖိုးဖိုးမှာ ကြွေပြားစေ့ ဘယ်လောက်များလဲ ကြည့်ခိုင်းတာက ရင်သွေးငယ်ကို ပညာလဲသင်ပေးနေတာလို့ ယူဆနိုင်ပါတယ်။ မိခင်ဖြစ်သူက ကြွေးစေ့တွေနဲ့ ရင်သွေးငယ်ကို တစ်၊ နှစ်၊ သုံး၊ လေး ... စသည်ဖြင့် လက်ချိုးရေတွက်ပြလေ့ရှိတယ်။ ပြီးတော့ ပြန်မေးတယ်။ ရင်သွေးက သုံး ဒါမှမဟုတ် လေး စသည်ဖြင့် ပြန်ဖြေတာပေါ့။ မမှတ်မိရင် မိခင်ဖြစ်သူက ပြန်အတွက်ပေါ်ပေးတယ်။ ဒါနဲ့ သားအမိ ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရာ စကားတမ်းတစ်ပွဲလဲ ဖန်တီးလိုက်တာပါပဲ။ 

ဒီတေးဟာ ရှေးကျတဲ့တေးတစ်ပုဒ်ဆိုတာ ထင်ရှားတယ်။ ငွေစက္ကူတွေမပေါ်ခင် ပြားစေ့ သုံးတဲ့ခေတ်ကလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ရှေးအညာဒေသရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေ၊ လူနေမူအဆင့်အတန်း၊ လူတို့ရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားတွေကိုလဲ တွေ့ရပါတယ်။

Poem reference : The Art Garden Rohingya

Paribanur Hoñlá

Shah Shuja and his beloved by Govardhan in 1632.

Paribanur Hoñlá

(1)

Dhuyā—

Doriyat dupailí Pariré
Háy! Háy! Dukkhé mori ré.

Keen gorí gaibó oi dukkér bibaron.
Ze hale óiló sé Parir moron.
Keene dukkór kotá boyan gorí ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Bojerbáji duniya ze húde beṛá jal.
Kharakari maramari ar jeto janjal.
Misá rajyo misá dhón misá ṭiñyā khori ré. Doriyat dupaili Pariré—

Baró Banglar badcá Suja rajyor uor nái. Bapor dinnya taktór lagi korilá laṛái.
Mār peçor bhái je oiló kalo poran bairí ré. Doriyat dupailí Pariré—

Bháiyé sailó bháiyer lou misá rajyer lagi. Garib guinya becí bálá jará khái magi.
Kiyor rajya kiyor dhón kiyer ṭiyañ kori ré. Doriyat dupailí Pariré—

Laṛáité háçíyá Suja hoiló perecani.
Paribar loiya sónge korila melāni.
Dhón daulot kissu kissu nilá sónge kori ré. Doriyat dupailí Pariré—

Suja badcár awrot Paribanu nam.
Sadigañté āsí tará Bodorér mokam.
Bohut khorát dilá cúná bórí borí ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Paik póhól bála také gasót bahá bañdhí.
Badcár powá decé dece gúre kandi kandi. Cúk nái konó kait podé póde óri ré.
Doriyat dupailí Pariré—(1—30)

(2)

Nosífór lekhá kobú nā jai kogon.
Sadigañ sáṛite badcá koriló monon.
Dahin mikkyá ailó tará hátir uor soriré.
Doriyat dupailí Pariré—

Majé boiccé Suja badcá bamé Parijan. 

Jene boiccé dunó kainya punnimacír sān.
Dhire dhire zai tará murár ponth dóri re. Doriyat dupailí Parire—

Murár ponth dóri tará dahin mikkyá zai.
Pin pin pin sári Parir bayare urai.
Cunaki badola koto pore jori jori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Parir hátót lal bakhri mazé mazé lekhá.
Jhumká mala kanot Parir sān bolakṭa beñkhā.
Paṛailya mā bhoine āsi sailó nayan bóri re.
Doriyat dupailí Parīré—

Hátir uẏor haodá ze cúnate toiyar.
Parir surot sogé dháñdha lagai zar.
Kono huripari ei ponth gáṛagari ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Kon digdi konḍe jaibo náire ṭhikána.
Kiyó dilo ponth dekhái keyo koré maná. Dhire dhire zai tará murái ponth dhóri re. Doriyat dupailí Pariré—

Keyo bole amar barít aiyó Parijan.
Tulsí malár bhát diyum sáloin nanan.
Sañciboror pān ar diyum batta bóri re. Doriyat dupailí Pariré—

Keyo bole dahin mikká na zaiyó ar.
Salar muyot saindya baighyá lesoré ghúrár.
Sé ponthé gile baighyá kháibó dori dhori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Boro baro doironya paiba gile tar por.
Doñr doñr asé kumyír hángór.
Kone dibo tuáráré doironya par kori ré. Doriyat dupailí Pariré—

Perabon asé séthai nanan sapór bahá.
Ek bar ḍóñsilé ar poraner nái acá.
Fáidá ki paiba tuañrá húdahúdi mori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

No jaó nā jaó Pari Rocóngyár decé.
Dón daulot háráiba jan diba céce.
Sé mikya nā jaiyó Pari muṛár ponth dorí re.
Doriyat dupailí Pariré—

No jao no jaó Pari Murungyar thaiñ. 

Maincór gusto khái tará hízai hízái.
Ek pao jaite ar añí maná kori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Pochím mikkyá no jaiyó saigóror pare.
Añár kothá monot raikkhyo koi bare bare. Hármmadyára loiya jaibo golat bañdhí dóri re.
Doriyat dupailí Pariré—(1—52)

---

(3)

Nā fúnilo kotá badcá nā manilá maná.
Nahí sine ponth tará begór ṭhikana.
Dhire dhire zargói tabú hátir upor soríre. 

Doriyat dupailí Pariré—

Teró din teró rait bhoromna koríyá.
Samne pailó Suja badcá beman doriya.
Kuleté poriya dheu kore gaṛágari re. 

Doriyat dupailí Pariré—

Ākách patal badcá báfe bare bar.
Ehon doriya añái kiye koribe par.
Sónkoṭe paṛilám ekhón upái ki kori ré.

Doriyat dupailí Pariré—

Eirupé tin din gujariya jai.
Sairdine Rocáñgyá ek ahiló tothai.
Badcár abastá sé jainlo bála gorí ré. 

Doriyat dupailí Pariré—

Ér songe badcájada ki kam korilo.
Rosañgó cóhoré ahí dakhil hoilo.
Sóñgbát paiya raja kohé toṛatoṛi ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Baró Bañglar badcá Suja ailó añár thāiñ. 

Tān sónge hóibó ehón bicóm laṛái.
Cáṭ kori sáji lo Rosáñg nagori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Poreté janilá raja Suja badcár hál.
Dec sáṛi rajyo sári pontór kangal.
Nosifór ducé tan bái hoiyé bairí ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Rajar songeté tān dustí toiló céce.
Gór bari sári Suja roiló Rosañg decé. 

Tarpore ki hóiló keene boyan kori ré. 

Doriyat dupailí Pariré—(1—32)

---

(4)

Duniyaité jainya báire lalosé poriya.
Manúcé manúcór buke bíndhe súri diya. Dudinya duniya khúdá diyé duk bóri re.
Doriyat dupailí Pariré—

Ek din Paribanu dumáhlár góré.
Khócomór kañsé bocí roñg tomacá kore. 

Cóto dukkó badcá tokón gelá je pasori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Rosoñgyár raja tokón sei ponth diya.
Hábá khaitó jaito achil hátité soríyá.
Atikkyá dekilo ei oporup cúndóri re.
Doriyat dupailí Pariré—

Cúndori parir tokón dulé nagór not.
Mon monura dilo ura dekiyá súrót.
Hátir uporé raja jai gaṛágaçi ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Búkalúyé bhát sai tirasiyé paní.
Paníré pailé nondi buke loi ṭhāni.
Acéké báfe ze keene boñcya purno korí ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Acékér mon jainya baricár dhól.
Parir lagiya raja hoilo pagol.
Nosífor ducé Sujar dusto hoiló óri re. 

Doriyat dupailí Pariré—(1—24)

---

(5)

Ādiguri kothá Suja jokón funilo.
Kandiya Parir kañsé koité lagiló.
Donú soké paní tan pore jóri jori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Dec nái rajyo nái ná achíl dukh.
Bora raikkyó tuñí añar e je khailyá buk.
Tuáñré sáriẏa añi keene poran dóri re. 

Doriyat dupailí Pariré—

Sujar kandone Parir buk pháçi jai.
Dukker upore duk dilo je Allah.
Rosañgyár raja hoiló kalo poranor bairí re. 

Doriyat dupailí Pariré—

Kanda-kaçiya pore mon korí tiir.
Poñwaittá raittya tará hoiló bahír.
Pisé phirí nahí sai sole toratori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Saigoror pare ailó badcá Parijan.
Donu koinyar lagi tarár jorilo noyan.
Duniyar dukkhó ar n sóilo saríre.
Doriyat dupailí Pariré—

Mas dhóré Rosáñgyá bái coñço ekkán nao.
Badcá bule tuáñar naogán moré aji dao.

Songé loiya jaiyúm añi tuñár e torí ré.

Doriyat dupailí Pariré—

Rosáñgyár háte Pari diló cúnár háñr.
Suja badcá majhí hoiyá sé naugán bār.
Protóm juwaror paní aiyér hu hu kori ré. 

Doriyat dupailí Pariré—

Beman doriyar mazé noiya ek majhí. 

Awrote loiya sónge páṛi diyé aji.
Dheue jen dake tane gujori gujori ré. 

Doriyat dupailí Pariré—

Badcár mukher paní pori roiló sāi.
Maz doriyai sole Suja nougán bāi bāi.
Hát nahí sole oñgo kape tórtori ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Puwáiyá giló rait hóilo biyán.
Kondé jargói noiya majhi náiré geyan.
Praṇ uricé tān cihri cihri ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Mone mone porí loiló Pojorór nomaz.
Badcá bule fún Pari akeri dekhá aj.
Dheuer bari kái loilo goragaçi ré.
Doriyat dupailí Pariré—

Asmane uçiló súroj—borón tar lal.
Parir muk sai Suja diló ek pál.
Ooré deká náisé gelo ar sé chotho torí re. 

Doriyat dupailí Pariré—

Dupilo dupilo nougán—Suja Parijan.
Doriyar mazé háy diló ré poraṇ.
Morane ó roiló tará buk jorajori ré.
Doriyat dupailí Pariré—
Háy háy dukkhe mori ré!(1—53)

---

Lekóya - Ausin Cayér

Footnote

1. Adiguri: From the beginning
2. Kháilya: empty 
3. Poháiẏá: Dawn breaking
4. Donu: both
5. N soilo: Cannot bear
6. Jaiyom: I will go
7. Bāhār: To row, to navigate
8. Aiyér: Is coming
9. Aorate: Wife
10. Gujori gujori: Humming, making a murmuring sound
11. Biyan: Dawn
12. Kondé jargói: Where will it go
13. Giyān: Knowledge, sense
14. Phójorér: Of the Fajr, the dawn prayer
15. Phál: A strike, a blow - likely meaning a look or a glance filled with emotion)


Burmese Translation 

ပါရီမင်းသမီးငိုချင်း

(၁)

သံပြိုင် -
ပါရီမင်းသမီး ပင်လယ်ပြင်မှာ နစ်မြှုပ်သွားတယ်လေ 
အို...အို... သောကကြောင့် သေရတော့မယ်။
ဒီဝမ်းနည်းစရာဖြစ်ရပ်ကို ဘယ်လို စပ်ဆိုပြရမလဲ။
ပါရီမင်းသမီး ဘယ်နှယ် သေဆုံးရှာတာလဲ။
ဝမ်းနည်းခြင်းရဲ့စကားကိုဘယ်လို ပြောပြရမလဲ။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ မင်းသမီးလေး-

ကမ္ဘာကြီးဟာ လှည့်စားမှုတွေချည်းပါပဲ။
သတ်ဖြတ်မှု၊ခိုက်ရန်တွေနဲ့ အရှုပ်တော်ပုံတွေပဲ။
မုသားနန်းစည်းစိမ်၊ မမြဲသော ငွေကြေးဥစ္စာပဲလေ
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ ပါရီမင်းသမီးလေး-

ဘင်္ဂလား ၁၂ ပြည်ထောင် ရှုဂျာမင်း၊ သူ့တိုင်းက ဇမ္ဗူကျော်တယ်။
ခမည်းတော်ရဲ့နန်းရာကို ဆက်ခံဖို့ စစ်တိုက်ခဲ့တယ်။
သက်လိုရန်သူက တစ်ဝမ်းဖွား နောင်တော်ရင်းချာပါ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ မင်းသမီးလေး-

အစ်ကိုက ညီတော်ရဲ့ အသက်ကိုရွယ်၊ မုသားနန်းစည်းစိမ်အဖို့ကွယ်။
တောင်းရမ်းစားတဲ့သူဆင်းရဲတွေက ပိုမြတ်သတဲ့။

ဘာကြောင့်နန်းဘုံ၊ ဘယ်ကြောင့် ဥစ္စာငွေကြေးကွဲ့။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

စစ်ရှုံးနိမ့်ပြီး ရှုဂျာမင်း စိတ်ပျက်ခဲ့ရရှာ
မိသားစုကိုခေါ်ပြီး ထွက်ပြေးဖို့ စိတ်ပြင်ထား။
ပစ္စည်းဥစ္စာအချို့လဲ အတူယူဆောင်ခဲ့တယ်လေ။ 

ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ရှုဂျာမင်းရဲ့ ကြင်ရာတော် ပါရီဘာနုလို့ခေါ်တယ်။
သူတို့ စစ်ဂရာမ်၊ ဘဒေါ့မာကာမ်ကို ကြွလာခဲ့။
ရွှေငွေရတနာတွေ ကျီကျီထန်ထန် လှူဒါန်းခဲ့တယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ကျေးငှက်တွေ သစ်မြင့်သိုက်ပေါ်မှာ လုံခြုံတယ်။
ဘုရင်သားတော် တိုင်းတကာလှည့်လို့ ငိုကြွေးနေ။
ဘယ်လိုမှ စိတ်မလုံ၊ခြေလှမ်းတိုင်း ရန်သူချည်းပဲ။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-(၁-၃၀)

---

(၂)

ကံကြမ္မာကို ဘယ်တော့မှ ပယ်ဖျက်လို့မရဘူး။
စစ်ဂရာမ်ကနေ မင်းသား ထွက်ခွာဖို့စိတ်လုံးချ
တောင်ဘက်ကို ဆင်တော်စီးပြီး ထွက်လာခဲ့တယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ မင်းသမီးလေး-

အလယ်မှာ ရှုဂျာမင်း၊ ဘယ်ဘက်မှာ ပါရီမင်းသမီး။
ညာဘက်မှာ လပြည့်ဝန်းပမာ သမီးတော်နှစ်ပါးကွယ်။
သူတို့ တဖြည်းဖြည်း တောလမ်းမှ ခရီးဆက်လေတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

တောလမ်းမှ သူတို့ တောင်ဘက်ကို သွားနေကြတယ်။
လေပြေညင်းက နတ်သမီးရဲ့ ပါးလွှားတဲ့တဘက်ကို လှုပ်ခါလျက်လေ။
ရွှေစငွေစတွေ အသော့် ကြွေကျလို့နေ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

မင်းသမီးရဲ့လက်တော်မှာ ရတနာလက်ဆွဲအိတ်၊ အလယ်မှာ စာကြောင်းထိုးထားတယ်။
နားထွင်းနှင့် ပုတီးလည်ဆွဲမှာ လစန္ဒစောင်းတွယ်လျက်။
တိုင်းသူပြည်သားတွေ ဝိုင်းဝန်းလို့ မျက်စိမလဲနိုင်အောင် ကြည့်ရှုခဲ့။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ဆင်ပေါ်က ဟော်ဒါခုံတော် ရွှေနဲ့လုပ်ထားတယ်။ နမင်းသမီးရဲ့အလှတော် မျက်လုံးဆွဲကပ်စေတယ်။ ကောင်းကင်က နတ်သမီးတွေ ဒီလမ်းမှာ ရွှင်မြူးသလိုပဲ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ဘယ်စခန်း ဘယ်ဆီ သွားရမှန်းမသိ။
လူအချို့က လမ်းညွှန်ပြလို့ အချို့က တားမြစ်ခဲ့။ 

တောလမ်းမှ တဖြည်းဖြည်း မြန်းနေကြတယ်လေ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

အချို့က "ပါရီမယ်တော် ကျွန်တော့်အိမ်ကိုကြွပါ"။
တုလ်ချီမာလထမင်းနဲ့ဟင်းလျာစံ ဆက်သအံ့။
ကွမ်းတော်လဲဆက်အံ့၊ ကွမ်းအစ်လဲ ဖြည့်ပေးအံ့။  ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

တချို့က "တောင်ဘက်ကို မသွားပါနဲ့တော့"။
တောထဲမှာကျားသစ်တွေ ကျက်စားတယ်။ 

အဲဒီလမ်းတိုင်းသွားရင် ကျားဖမ်းစားလိမ့်မယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

အဲဒီအလွန် ကြီးမားတဲ့ မြစ်ကြီးတွေတွေ့လိမ့်မယ်။ ကြီးမားတဲ့မိကျောင်းတွေ ငါးမန်းတွေရှိတယ်။
ဘယ်သူက မင်းသားမြတ်ကို မြစ်ကူးပေးမှာလဲ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

အဲဒီတောမြိုင်ထဲမှာ မြွေအမျိုးစုံရှိတယ်။
တစ်ခါကိုက်ရင်အသက်မရှင်နိုင်တော့ဘူး။
အသက်ပေးရရင် အသင့်မင်းတို့ဘာအကျိုးနပ်မှာလဲ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

"ပါရီမင်းသမီး ရိုဟင်းသားတွေရဲ့တိုင်းကို မကြွပါနဲ့" 
ပစ္စည်းဥစ္စာမက အသက်တောင်ဆုံးရှုံးနိုင်တယ်။
တောလမ်းကိုမှီပြီး ထိုဘက်မသွားပါနဲ့။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

"ပါရီဘုရင်မ လူရိုင်းတို့ရဲ့နေရာကို မသွားပါနဲ့" 
သူတို့တွေလူသားအသားကို မီးကင်စားကြတယ်။
တစ်လှမ်းတောင်မတိုးပါနဲ့လို့ ကျွန်တော်တားပါတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

"အနောက်ဘက် ပင်လယ်ကမ်းခြေကို မသွားပါနဲ့" 
ကျွန်တော့်စကားကိုမှတ်ထားပါ၊ ထပ်ခါထပ်ခါပြောပါရစေ။
ပင်လယ်ဓားပြက လည်ပင်းမှာကြိုးစွပ်လို့ ခေါ်သွားလိမ့်မယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-(၁-၅၂)

---

(၃)

ပြောစကားမနာယူ၊ တားမြစ်ချက် သဘောမတွေ့ဘူး ရှုဂျာမင်းရာ။
လမ်းလည်းမသိ၊ ပန်းတိုင်လည်းမရှိကွယ်။

သို့ပေမယ့် ဆင်တော်ပေါ်စီး တရွေ့ရွေ့ ခရီးဆက်လေတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ဆယ့်သုံးရက် ဆယ့်သုံးည ခရီးဆက်ပြီးနောက်။
ရှုဂျာမင်းက ကြီးမားလှတဲ့ ပင်လယ်ဆီ ရောက်လေတယ်။
လှိုင်းလုံးကြီးတွေက ကမ်းခြေကိုရိုက်ခတ်နေတယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

မိုးနဲ့ မြေကြီးမဆုံး မင်းကြီးက အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားတယ်။
ဒီလိုကြီးမားတဲ့ပင်လယ်ကိုဘယ်သူက ကူးပေးမှာလဲ။ ဒုက္ခရောက်လို့ ဘာဆက်လုပ်ရမှန်းမတွေးတတ်ဘူး။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ဒီလိုနည်းနဲ့ပဲ သုံးရက်ကျော်လွန်းသွားတယ်။
စတုတ္ထမြောက်နေ့မှာရိုဟင်းသားတစ်ယောက် အဲဒီကိုရောက်လာတယ်။
မင်းကြီးရဲ့အကြောင်းကို သူကောင်းကောင်းကြီး သိသွားတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

မင်းသားက သူနဲ့အတူ ဘာလုပ်လိုက်ပြီလဲ။
ရိုဟင်းမြို့တော်ကို အရောက်ပြီး ကြွရောက်ခဲ့တယ်။ ဒီသတင်းကြားတော့ ရိုဟင်းမင်းက မြန်မြန်ဆန်ဆန် မိန့်တယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

"ဘင်္ဂလား၏ ဆူလတန်ရှုဂျာဘုရင် ငါ့တိုင်းကိုရောက်လာတယ်။
သူနဲ့အခု ပြင်းထန်တဲ့စစ်ပွဲ ဆင်နွှဲရလိမ့်မယ်။
ရိုဟင်းမြို့သားတို့ ချက်ချင်းပြင်ဆင်ကြလော။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

နောက်မှသိရတာက ရှုဂျာမင်းရဲ့အကြောင်းမှန်
နန်းဖျောက်၊ တိုင်းဖျောက် ခြွေခြုံဘဝရောက်နေ။
အကုသိုလ်ကြောင့် နောင်တော်က ရန်သူဖြစ်သွားတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

နောက်ဆုံးမှာ ရှုဂျာမင်းနဲ့ ရိုဟင်းမင်းမှာ မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့တယ်။ 

ကိုယ်တိုင်းကိုယ့်နန်းစွန့်ပြီး ရှုဂျာမင်း ရိုဟင်းတိုင်းမှာနေလေတယ်။
အဲဒီနောက်ဖြစ်ခဲ့တဲ့အကြောင်း ဘယ်လိုရှင်းပြရမလဲ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-(၁-၃၂)

---

(၄)

ကမ္ဘာကြီးဟာ လောဘတဏှာနဲ့ပြည့်နေတယ်။
လူလူချင်းပဲ ရင်ဘတ်ကို ဓားနဲ့ထိုးတတ်တယ်။ 

နှစ်ရက်တာ ဒီကမ္ဘာကို ဘုရားသခင်က ဒုက္ခနဲ့ ဖြည့်ထားတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

တစ်နေ့မှာ ပါရီဘာနုက စံအိမ်ရှေ့လေသာဆောင်မှာ။
ခင်ပွန်းသည်နှင့် စကားပြော ပျော်မွေ့နေချိန်ဝယ်။ 

ရှုဂျာမင်းက ဒုက္ခပင်လယ်ကိုမေ့ပစ်လိုက်ပေါ့။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

အဲဒီတုန်း ရိုဟင်းမင်းက ဒီလမ်းအတိုင်း။
လေညင်းတော်ခံရန် ဆင်တော်စီး သွားနေတယ်။

မတော်တဆ အံ့လောက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ မင်းသမီးကို တွေ့တော်မူတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ရှုမဝအလှတရားရှင် ပါရီရဲ့ နှာခေါင်းမှာ နတ်သမီးနားတောင်းဆင်လို့။
အနှိုင်းမဲ့အလှရှင်မင်းသမီးကို တွေ့ရတော့ စိတ်ဆန္ဒငှက် မထိန်းနိုင်တော့ဘူး။
ဆင်တော်ပေါ်မှာရိုဟင်းမင်းက ချစ်ရူးလိမ့်ကျလျက်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ဆာလောင်သူက ထမင်းလိုချင်တယ်၊ ရေငတ်သူက ရေလိုချင်တယ်။
ရေကိုရတဲ့အခါ ရက်မက်ကြီးရင်ခွင်က ဆွဲခေါ်တတ်တယ်။ 

တပ်မက်မှုက ဆန္ဒကို ဘယ်နှယ်ဖြည့်ရမလဲ တွေးနေတတ်တယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

တပ်မက်မှုရဲ့စိတ်ကိုသိစေ ရေကြီးတဲ့ မိုးရာသီအလား။ 

ပါရီမင်းသမီးအဖို့ ရိုဟင်းမင်း ရူးသွပ်သွားတယ်။
ကံကြမ္မာအပြစ်ကြောင့် ရှုဂျာမင်းရဲ့ဆွေတော် ရန်သူဖြစ်သွားတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-(၁-၂၄)

---

(၅)

အကြောင်းစုံကို ရှုဂျာမင်း သိရှိတဲ့အခါ။
ငိုကြွေးရင်းပါရီသမီးဆီကိုသွားပြီး တိုင်ပင်တယ်။
သူ့မျက်လုံးအစုံက မျက်ရည် ဖြိုင်ဖြိုင်စီးနေတယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ထီးမရှိ၊ နန်းမရှိ၊ ဒါပေမဲ့ ဒုက္ခမရှိခဲ့ဘူး။
ငါ့ရဲ့ရင်ဘတ်ကို အသင်မက ပြည့်ဝအောင်ထားခဲ့တယ်။
အသင်မကိုစွန့်ခွာပြီး ငါဘယ်လို အသက်ရှင်နိုင်မလဲ။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ရှုဂျာမင်းရဲ့ငိုကြွေးသံက နတ်သမီးရဲ့ရင်ဘတ်ကို ခွဲထွက်စေတယ်။
ဒုက္ခအပေါ်ဒုက္ခ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ပေးလေတယ်။
ရိုဟင်းမင်းက အသက်ရန်သူဖြစ်လာတယ်။ 

ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ငိုကြွေးပြီးနောက် စိတ်ကို ခိုင်မာအောင်ထိန်းတယ်။ သန်းခေါင်ညံ သူတို့တွေ ထွက်သွားကြလေတယ်။
နောက်ပြန်မလှည့်ရက်ဘူး၊မြန်မြန် သွားနေကြတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

မင်းနဲ့ ပါရီမင်းသမီး ပင်လယ်ကမ်းခြေကိုရောက်လာတော့။
သမီးတော်နှစ်ပါးအတွက် သူတို့မျက်ရည်တွေ စမ်းစမွး ကျခဲ့တယ်။
ဒီကမ္ဘာ့ဒုက္ခတွေ ကိုယ်ခန္ဓာက မခံနိုင်တော့ဘူး။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

"ရိုဟင်းသားတစ်ဦး ငါးဖမ်းတဲ့လှေလေးတစ်စင်းနဲ့ကွယ်။
မင်းသားက"မင်းရဲ့လှေလေးကို ဒီနေ့ငါ့ကိုပေးပါ"
"မင်းရဲ့ဒီလှေလေးနဲ့အတူ ငါလိုက်သွားမယ်"။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ရိုဟင်းသားလက်ထဲ မင်းသမီးက ရွှေလည်ဆွဲပေးတယ်။
ရှုဂျာမင်းက လှေသမားဖြစ်ပြီး လှေကိုမောင်းတယ်။
အစဦးဖျားရေက ဟူးဟူးမြည်သံနဲ့ပေါ့။ 

ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ဧရာမပင်လယ်ထဲမှာ လှေသမားအသစ်။ 

ကြင်ရာတော်ကိုခေါ်ပြီး ဒီနေ့ထွက်ခွာတယ်။
လှိုင်းလုံးတွေက သူ့ကိုတကျယ်ကျယ်မြည်သံနဲ့ ခေါ်နေသလိုပဲ။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

မင်းသားရဲ့မျက်နှာကို နတ်သမီးက ငေးကြည့်နေတယ်။ 

ပင်လယ်အလယ်မှာရှုဂျာက လှေကိုတက်မောင်းနေတယ်။
လက်တွေမလှုပ်ရှားနိုင်၊ကိုယ်ခန္ဓာတွေ တုန်ရီနေတယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

ညဉ့်ကုန်သွားပြီး အာရုဏ်လင်းလာတယ်။
ဘယ်ကိုသွားရမှန်း လှေသမားအသစ်က မသိဘူး။
သူ့အသက်က လွတ်ထွက်သွားသလို ခံစားရတယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

စိတ်ထဲမှာ မိုးသောက်ဝတ်ပြုချိန်ကို အောက်မေ့တယ်။
မင်းသားက"ပါရီရေ၊ ဒီနေ့က နောက်ဆုံးအကြိမ်မြင်ရခြင်းပါ"ပဲ။
လှိုင်းလုံးကြီးလည်း လှေနဲ့တိုက်လို့ တလိမ့်တကျကွယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

မိုးကောင်းကင်မှာ နေမင်းထွက်လာတယ် - သူ့အရောင်က နီရဲရဲ။
နတ်သမီးရဲ့မျက်နှာကိုရှုဂျာက နောက်ဆုံးတစ်ရိပ် ငေးကြည့်လို့ နှစ်ယောက်အတူ ခုန်ချတယ်။
အို...ဒီလှေလေးနဲ့အတူ ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။ ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး-

လှေလေး နစ်မြုပ်သွားတယ် - ရှုဂျာနဲ့ ပါရီမယ်။ ပင်လယ်အလယ်မှာအို... အသက်စွန့်လိုက်ရတယ်။ သေခြင်းမှာတောင် သူတို့ရင်ဘတ်ချင်းကပ်လျက်ကွယ်။
ပင်လယ်ပြင်မှာနစ်မြှုပ်သွားခဲ့ နတ်သမီးလေး- အို...အို... သောကကြောင့် သေရလိမ့်မယ်! (၁-၅၃)

စုစည်းတင်ပြ - RohangKing 

မြောက်ဦးသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာခဲ့သော အိန္ဒိယမင်းသား

မြောက်ဦးသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာခဲ့သော အိန္ဒိယမင်းသား

( ၆ မေ ၁၆၅၈ - ၁၆၉၂ ဖြဈရပ်)

၁၇ ရာစုက ဘင်္ဂလားနှင့် သြရိဿပြည်နယ်တို့၏ ဘုရင်ခံ ရှားရှူးဂှားမှာ မဂိုဘုရင် ရှားဂျဟန်နှင့် မိဖုရား မွန်တပ်ချ်မဟာတို့၏ ဒုတိယသား ဖြစ်သည်။ မဂိုတို့သည် အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ် တစ်ခုလုံးနီးပါး ကျယ်ပြန့်လှသည့် အင်ပါယာကြီးကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ မူလက အာရှအလယ်ပိုင်း၌ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ပြီး တမ်မာလိန်း (ဆာမာကန်ဒေသကို အုပ်စိုးခဲ့သည့် ကြီးကျယ်ထင်ရှားသော စစ်ဘုရင်)မှ ဆင်းသက်သည့် ဂျင်ဂျစ်ခန် စသော မွန်ဂိုမင်းဆက်အနွယ်များဟု ဆိုကြသည်။ ပထမဆုံး မဂိုဘုရင် အာသာက ၁၅၂၆ ခုနစ်တွင် ဒေလီကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် အရှေ့ဘက်သို့ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရာ ဂင်္ဂါလွင်ပြင် တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၆၁၂ ခုနစ်တွင် ကျန်ရှိနေသေးသော အာဖဂန်နှင့် ဟိန္ဒူများ ရှိရာ အရှေ့ပိုင်း ဘင်္ဂလားပြည်နယ်၏ ခုခံမှုများကို အပြီးသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်စပ် ရွှံ့နွံတောကို ရောက်မှသာ စစ်ရပ်တော့သည်။ ဘင်္ဂလားစူလတန် မရှိတော့ဘဲ မဂိုပိုင် ဘင်္ဂလားနယ်သည် မြောက်ဦး၏ အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည် ဖြစ်လာသည်။

ရှာရှူးဂျားသည် ပထမတန်းစား စစ်သည်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် စစ်ပွဲများစွာတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဘုရင်ခံဘဝတွင် ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ကြိမ်တိုင် စွန့်ခွာကာ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသ၊ ခိုင်ဘာတောင်ကြားလမ်း တစ်လျှောက်ရှိ အာဖဂန်သူပုန်များကို ဦးဆောင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မဂိုမင်းမျိုးမင်းနွယ် ပီသစွာ ရှားရှူးဂျားသည် အတတ်ပညာ ကောင်းစွာ ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်သည်။ အနုပညာကို တန်ဖိုးထားကာ ယဉ်ကျေးရည်မွန်သူလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ နန်းတော်တွင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သော ပါရှင်းကဗျာဆရာများ၊ စာပေကျမ်းတတ် ပညာရှင်များနှင့် ပြည့်စုံနေသည်။ မြောက်ပိုင်းမှ ကမ်မာဂူပနယ်နှင့် ကွတ်ချ်ဘီဟာနယ်၏ လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ်တို့နှင့် ရံဖန်ရံခါ နယ်စပ်တိုက်ပွဲ အသေးအဖွဲလေးများ ဆင်နွှဲရသည်မှအပ ဘင်္ဂလားပြည်နယ်မှာ အများအားဖြင့် အေးချမ်းနေသည်။ ဒေသခံ နယ်ပယ်စားများကလည်း မဂိုဘုရင်မင်းမြတ်၏ မိသားစုဝင်တစ်ဦး ကိုယ်တိုင် သူတို့၏ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်လာ၍ အရှိန်အဝါကို ရွံ့နေကြသည်။ ရှားရှူးဂျားသည် ဒက္ကား၌ ခမ်းနားသော အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်သည်။ ဘင်္ဂလားနယ်၏ ကြွယ်ဝမှုများကို ဝေစုရယူလိုကြသော အင်္ဂလိပ်နှင့် ဒတ်ချ်ကုန်သည်များကိုလည်း ဘုရင်ခံက ဖိတ်ခေါ်ကြိုဆိုခဲ့သည်။

၁၆၅၇ ခုနစ် ဆောင်းဦးပေါက်တွင် ရှားဂျဟန်ဘုရင်ကြီး မမာမကျန်း ဖြစ်သည်။ ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာစံပြီ၊ သားတော်ကြီး ဒါရာရှိကိုးမင်းသားက မိမိ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်နိုင်ရန် အချိန်ရရေး အတွက် ဤသတင်းကို လျှို့ဝှက်ထားသည်ဟူသော ကောလဟာလများ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ထိုအခါ ရှားရှူးဂျား အပါအဝင် အခြားမင်းသား သုံးပါးက ဒေလီသို့ ချီတက်လာကြသည်။ သွေးထွက်သံယို စစ်ပွဲများစွာ ဖြစ်ပွားပြီးသောအခါ သြရန်ဇက်မင်းသားက အနိုင်ရသွားခဲ့သည်။ ဒါရာမင်းသား ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ရှားရှူးဂျားမှာမူ သြရန်ဇက်၏ တပ်မှူးကြီး မားဂျမလား၏ လိုက်လံတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရှေ့ဘက်သို့ ထွက်ပြေးရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။

၁၆၅၈ ခုနစ် မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ရှားရှူးဂျားသည် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောတစ်စီးကို စီးကာ ဒက္ကာမှ ရခိုင်သို့ ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။ ၈ ရက်အကြာတွင် ရခိုင်ဘုရင်၏ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အဆက်အသွယ် ရလေသည်။ မူလအကြံအစည်မှာ ရခိုင်၌ ခေတ္တခဏခိုပြီး ဒက္ကာသို့ ခရီးဆက်ကာ၊ ထိုမှ ပါရှား သို့မဟုတ် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သို့ သွားရောက်ရန် ဖြစ်သည်။ သို့သော မုတ်သုံရာသီ ဝင်လာပြီ ဖြစ်၍ ပင်လယ်ပြင်တွင် လှိုင်းလေကြမ်းသောကြောင့် ရခိုင်ဘုရင်ထံ ခေတ္တခိုလှုံခွင့်နှင့် နောက်ပိုင်း အနောက်ဘက်သို့ ခရီးဆက်ရန် လိုအပ်သော အကူအညီပေးရန် တောင်းခံခဲ့သည်။

အစတွင် ရှားရှူးဂျားအား ရခိုင်ဘုရင်က လိုလိုလားလား လက်ခံခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ရခိုင်ဘုရင်မှာ စန္ဒသုဓမ္မ ဖြစ်သည်။ မြို့တော်၏ ဆင်ခြေဖုံးတွင် ဧည့်သည်တော်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ကိုက်ညီစေမည့် အိမ်တော်သစ် ဆောက်လုပ်ကာ နေရာချထားပေးသည်။ မြောက်ဦးမှာ အထွဋ်အထိပ်ရောက်နေချိန် ဖြစ်သည့်တိုင် ရှားရှူးဂျားကဲ့သို့သော ထိုကာလက ကမ္ဘာတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော အင်ပါယာ၏ တော်ဝင်မိသားစုဝင် မဂိုမျိုးနွယ် မင်းသားတစ်ပါး အတွက်မူ ခေတ်နောက်ကျ မဖွံ့ဖြိုးသော တောကျကျ နေရာသာ ဖြစ်ဖွယ်ရာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် သူက ရခိုင်နန်းတွင်းနှင့် အဆက်အဆံမလုပ်ဘဲ ကင်းကင်း နေသည်။ ထိုအခါ စန္ဒသုဓမ္မ အတွက် မနှစ်မြို့စရာ ဖြစ်လာသည်။ အတူပါလာသည့် များပြားလှစွာသော ရတနာပစ္စည်းများကိုလည်း စန္ဒသုဓမ္မက မျက်စိကျနေသည်။ ထိုအချိန်တွင် သြရန်ဇက်၏ သံအဖွဲ့ ရောက်ရှိလာကာ ဝရမ်းပြေးကို ပြန်အပ်ပါက ထို့ထက် များပြားသော ကျောက်မျက်ရတနာများကို လက်ဆောင်ပေးအပ်မည်ဟု ကမ်းလှမ်းလာသည်။ အချိန်ဆွဲရင်း တရွေ့ရွေ့နှင့် ရှစ်လတိုင်တိုင် ကြာမြင့်သွားလေသည်။ စန္ဒသုဓမ္မသည် ရှားရှူးဂျားကို မဂိုဘုရင် သြရန်ဇက်ထံ မအပ်နှံသော်လည်း မြောက်ဦးမှ ထွက်သွားခွင့်လည်း မပေးခဲ့။ ချစ်စိတ်မွှန်နေသော ရခိုင်ဘုရင်က ရှားရှူးဂျား၏ အကြီးဆုံး သမီးတော် အမီနာကို လက်ထပ်ခွင့် တောင်းလေသည်။

သမီးတော်ကို ဤတောသားတစ်ပိုင်း ခေါင်းဆောင်နှင့် လက်ထပ်ပေးရေးမှာ တွေးလေလေ ရှားရှူးဂျား အတွက် အမျက်ထွက်ရလေ ဖြစ်သည်။ ထွက်ပြေးရန်လည်း အခွင့်မသာနေချေ။ ထိုသို့ဖြင့် ကြံမိကြံရာ ရခိုင်ဘုရင်ကို အာဏာသိမ်းရန် ရှားရှူးဂျား ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူနှင့် အတူပါလာသော စစ်သည်ကောင်း ၂၀၀ အပြင် ဒေသခံ မူဆလင်အုပ်စုထဲက တချို့ကလည်း သူ့ဖက်မှ ပါဝင်နိုင်လောက်သည်။ အကြံအစည်ကို လျှို့ဝှက်ထားသော်လည်း ရခိုင်ဘုရင်က အချိန်မီ သိရှိသွားလေသည်။ ထိုအခါ ရှားရှူးဂျား၏ နောက်လိုက်များကို အလျင်အမြန် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် တိုက်ခိုက်မှု ရှိခဲ့ပြီး မြို့တော်၏ အချို့နေရာများတွင် မီးလောင်ခဲ့သော်လည်း စန္ဒသုဓမ္မက အလွယ်တကူပင် အသာရခဲ့သည်။ ရှားရှူးဂျားသည် လက်လွတ်ထွက်ပြေးကာ တောထဲတွင် ပုန်းအောင်းနေရသည်။ ရက်သတ္တပတ်များစွာ အကြာတွင် ဖမ်းဆီးရမိသွားပြီး ကွပ်မျက်ခံရသည်။ သူယူဆောင်ခဲ့သော ရွှေငွေပစ္စည်းများကို အရည်ကြိုပြီး နန်းတော်သို့ သယ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ အမီနာနှင့် အခြားမင်းသမီးများကို ရခိုင်ဘုရင်က သိမ်းပိုက်လိုက်သည်။ တစ်နှစ်အတွင်းပင် ပုန်ကုန်ရန် ကြံစည်သည်ဟု သံသယဖြင့် ကျန်ရှိသမျှ တော်ဝင်မိသားစုဝင် အားလုံးကို ကွပ်မျက်လိုက်သည်။ ကိုယ်ဝန်အရင့်အမာနှင့် အမီနာပင် အသတ်ခံရသည်။ ရှားရှူးဂျား၏ သားများမှာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခံရသည်။

ဤသတင်းကို ဒေလီမှ သိရသောအခါ မဂိုဘုရင် သြရန်ဇက် ကြီးစွာ အမျက်ထွက်တော့သည်။ ရှားရှူးဂျားနှင့် ကျန်သူများကို မိမိကိုယ်တိုင် သတ်လိုက သတ်မည်။ သို့သော် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်မှ မင်းတစ်ပါးက မိမိသွေးသားကို ကွပ်မျက်သည်ကို သည်းမခံနိုင်။ ရခိုင်ဘုရင်ကို သင်ခန်းစာ ပေးရတော့မည်။ ရခိုင်၏ နာမည်ကြီးသည့် စစ်အင်အားကိုလည်း အကဲစမ်းလိုသည်။ သို့နှင့် ၁၆၆၅ ခုနစ်တွင် ရှာရစ္စတာခန် ဆိုသည့် မဂိုလူမျိုး ဘင်္ဂလားဘုရင်ခံသစ်က စစ်သင်္ဘော ၃၀၀၀ မျှ ပါဝင်သော ရေတပ်မကြီးကို ဦးဆောင်ကာ အရှေ့ဘက်ဆီ ရွက်လွှင့်လာတော့သည်။ သံဒွပ်ကျွန်းတွင် တပ်စွဲထားသော ရခိုင်တပ်များကို တိုက်ထုတ်လိုက်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဘူဇာတ်ယူမစ်ခန်၏ အင်အား ၆၅၀၀ ရှိသော တပ်များကလည်း ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တိုက်ခိုက်လာခဲ့သည်။ စစ်တကောင်းကိုမူ တစ်နှစ်အကြာ ဝိုင်းရံလုပ်ကြံမှ မဂိုတို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အရှေ့ဘင်္ဂလားကို ရခိုင်တို့ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာခန့် အုပ်ချုပ်စိုးပိုင်ထားမှု အဆုံးသတ်သွားတော့သည်။ ရခိုင်သား ၂၀၀၀ ခန့်ကို ကျွန်ဈေးတွင် ရောင်းချကာ ရခိုင်သင်္ဘော တစ်ရာကျော်ကိုလည်း သိမ်းဆည်းသွားခဲ့သည်။ မြောက်ဦးတပ်မှ ကြေးစားပေါ်တူဂီစစ်သား များစွာပင် ဘက်ပြောင်းသွားကြလေသည်။ ထိုသူများကို မဂိုတို့က သူတို့ပိုင်နက်အတွင်း အခြေချနေထိုင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် ယနေ့အထိ ဖာရင်ဂီဘဇား ဟူသည့် အရပ်တွင် နေထိုင်ကြဆဲ ဖြစ်သည်။ ထိုအရပ်သည် ဒက္ကာမြို့၏ တောင်ဘက် ၁၂ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

ရှားရှူးဂျား၏ နောက်လိုက်နောက်ပါ အချို့မှာ အသက်မသေဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ မအောင်မြင်သော အာဏာလုပွဲ အပြီးတွင် အသတ်မခံရသူများကို ထိန်းသိမ်းကာ ရခိုင်ဘုရင်က လေးသည်တော်များ အဖြစ် အထူးနန်းစောင့်တပ် ဖွဲ့သည်။ ထိုတပ်ဖွဲ့ အိန္ဒိယမှ အသစ်ဝင်ရောက်လာသူများဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အင်အားတောင့်တင်းလာသည်။ ၁၆၉၂ ခုနစ်တွင် ထိုတပ်ဖွဲ့ကို အပြီးသတ် ဖျက်သိမ်းကာ ရမ်းဗြဲကျွန်းသို့ နယ်နှင်လိုက်သည်။ ၎င်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များကို ယနေ့ခေတ်တွင် “ကမန်” ဟု သိကြသည်။ (ကမန် ဆိုသည်မှာ ပါရှားဘာသာဖြင့် လေး ဟု အဓိပ္ဗါယ်ရသည်။) ကမန်တို့သည် ရမ်းဗြဲကျွန်းတွင် သာမက ရခိုင်ပြည်နယ် အခြားဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။ ရခိုင်စကားကို ပြောလေ့ ရှိသော်လည်း သူတို့၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သော အာဖဂန် သို့မဟုတ် ပါရှားတို့၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာများလည်း ရှိနေသေးသည်။ (၎င်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုဝင်များထဲမှ တစ်ခု အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုထားသည်။ မြန်မာတိုင်းရင်းသားအုပ်စုများတွင် မဂိုအင်ပါယာမှ ထွက်ပြေးလာသော မင်းသားတစ်ပါး၏ စစ်သည်အနွယ်အဆက်များာ ပါဝင်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။)

မဂိုတပ်များ ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ရခိုင်သည် ဘုရင်အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ် ကောင်းစွာ မရပ်တည်နိုင်တော့ပေ။ ဘင်္ဂလားပြည်နယ်များကို ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး ကျွန်များ ဖမ်းယူနိုင်ချေလည်း မရှိတော့ပေ။ မဂိုတို့က ဒတ်ချ်သင်္ဘောများ ရခိုင်ကမ်းခြေသို့ မကပ်သာအောင် အသေအချာ စောင့်ကြပ်တားဆီးထားသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ကာကွယ်ရေး အလုံအခြုံဖြင့် မြန်မာဘုရင်များ ရှိနေသည်။ ဒီဘရစ်တိုနှင့် အခြားသော စိန်ခေါ်မှုများကို ဖြေရှင်းဖယ်ရှားပြီး ဖြစ်ကာ ရခိုင်ကျူးကျော်မှု မရှိစေရန် အခိုင်အမာ ကာကွယ်ထားသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြောက်ဦး၏ သြဇာအာဏာမှာ တဖြည်းဖြည်းချင်း ယုတ်လျော့သွားလေသည်။ ၁၈ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ရခိုင်ကျေးလက်ဒေသများတွင် မင်းမဲ့ဝါဒနှင့် ပဋိပက္ခများစွာ ဖြစ်ပေါ်လျှက် ရှိသည်။ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ပုံမှန် ငလျင်လှုပ်ခြင်းများလည်း ရှိနေသည်။ ကာလပျက်၏ အစဟု လူအများက အသိအမှတ် ပြုကြသည်။ ၁၇၆၁ ခုနစ်တွင် အကြီးအကျယ် ငလျင်လှုပ်ရာ ကမ်းရိုးတန်းတစ်ခုလုံး ငါးပေခန့် မြင့်တက်သွားခဲ့သည်။ ရခိုင်ထီးနန်း ပျက်စီးချိန် တန်လေပြီ။

..................................................................

The Indian Prince who fled to Mrauk-U

[6 May 1658 - 1692]

Shah Shuja, the Mughal viceroy of Bengal and Orissa in the middle years of the seventeenth century, was the second son of the emperor Shah Jehan and the empress Mumtaj Mahal. The Mughals were the new overlords of a vast Indian empire that stretched across nearly the entire subcontinent. Originally Central Asians, they claimed descent from Genghis Khan through Tamerlane, the great conquering warrior of Samarkand (and the Tamburlaine of Christopher Marlowe). The first Mughal emperor, Badur, had taken Delhi in 1526. From there he and his successors expanded east, soon establishing their authority over the entire Ganges Basin and by 1612 crushing the last remaining pockets of Afghan and Hindu resistance in eastern Bengal, stopping only at the swampy frontiers of Arakan. The Bengal sultanate was gone, and Mughal Bengal was Mrauk-U’s new neighbor.

Shah Shuja was a first-rate soldier. As a young prince he had taken part in many military campaigns, and even as viceroy he twice broke his tenure to travel to the northwest, where he led the fighting against Afghan rebels along the Khyber Pass. A typical Mughal aristocrat, Shah Shuja was also a man of considerable learning, cultured and polished, and his court was soon filled with appropriately refined Persian poets and scholars. There were minor border wars, against the kingdom of Kamarupa in the north and the small dependency of Cooch Behar, but otherwise Bengal was largely at peace, and the local zamindars seemed overawed by the presence of a member of the imperial family as their immediate overlord. Grand buildings were built at Dacca, and the English and Dutch traders eager for a share of Bengal’s riches were welcomed.

In the autumn of 1675 the emperor fell ill. Rumors spread that the emperor had in fact died but that his death was being kept secret by his eldest son, Prince Dara Shikoh, to give him time to secure his position on the throne. The other three senior princes – Shuja included – then began their march on Delhi. In the end, and after many bloody battles, it was Prince Aurangzeb who emerged victorius. Dara was captured and killed, and Shuja, pursued by an imperial army under Mir Jumla, decided to flee to the east.

On 6 May 1658 Shah Shuja boarded at Dacca a Portuguese ship headed for Arakan and eight days later made contact with representatives of the Arakanese king. His plan was to stay in Arakan for only a short while and then to proceed to Mecca and ultimately to Persia or Constantinople. But the monsoon rains were just beginning, and the seas were rough. He asked for asylum in Arakan and help in later making his way to the west.

Shah Shuja was at first warmly received by the king of Arakan, Sanda Thudamma, and a house was built for the princely guest on the outskirts of the city. Mrauk-U, even in its heyday, must have seemed like a provincial backwater to the scion of the one of the greatest imperial families in the world. He is said to have remained aloof from the Arakanese court, and this did little to enamor him to Sanda Thudamma, who presently cast an envious eye over the enormous treasure Shuja had brought with him. Even greater treasure was soon offered by Aurangzeb’s envoys for the new emperor’s fugitive brother. Weeks went by, and then months, eight months altogether. Sanda Thudamma did not hand over Shah Shuja to the Mughals. But neither did he allow him to leave. Instead the love-struck Arakanese monarch (even without advantage of a “damp cloth”) asked for the hand of Shah Shuja’s eldest daughter, the beautiful princess Ameena.

The thought of his daughter marrying this half-barbarian chief drove the hapless prince over the top. He couldn’t escape, and in his desperation Shah Shuja decided to try to seize power. He had two hundred good men with him and the support of at least some of the local Muslim community. But the plot could not be kept secret, and the king heard of it in time. Shuja’s followers were quickly rounded up. There was fighting, and parts of the city were set on fire, but Sanda Thudamma’s position was never in peril. Shuja managed to escape to the interior, hiding in the jungle for weeks before he was found and executed. The great treasure he had brought was melted down and brought into the palace. Ameena and the other princesses were taken into the king’s harem. Within a year the king suspected a plot against him and killed all the surviving members of the imperial family, including Ameena, who was said to be in an advanced stage of pregnancy. Her brothers were beheaded.

When the news reached Delhi, Aurangzeb was incensed. He would have killed Shuja and the rest himself, but he couldn’t tolerate the idea of some distant foreign monarch’s spilling the blood of his kinsmen. He also wanted to teach the Arakanese a more general lesson and check their still formidable military power. In 1665, Shayista Khan, the new Mughal viceroy of Bengal, sailed east at the head of a huge fleet of nearly three hundred warships, driving the Arakanese out of their fortress on Sandwip Island, while another force of sixty-five hundred under Buzurg Umid Khan hacked its way down the coast. The following year, after a long siege, Chittagong fell to the Mughals, marking the end of Arakan’s century-long hold over eastern Bengal. Two thousand Arakanese were sold into slavery, and over a hundred ships were taken. Many of the Portuguese mercenaries at Mrauk-U had changed sides and were permitted to settle in Mughal territory; their descendants still live at a place called Feringhi Bazaar, twelve miles south of Dacca.

Some of Shah Shuja’s followers also survived. After his abortive takeover attempt, those who were not killed were retained by the Arakanese king as archers and formed a special palace guard, eventually growing in strength and helped by fresh arrivals from Indian lands. They were officially disbanded in 1692 and then deported to the island of Ramree. Their descendants are known to this day as Kaman (the Persian word for “bow”) and live both in Ramree and elsewhere in Arakan. They speak Arakanese but often retain the Afghan or Persian features of their forebears. The previous military government has categorized them as a distinct ethnic group and one of the 135 nationalities of the Union of Myanmar, surely the only one able to claim descent from the fleeing soldiers of an imperial prince.

Arakan as a kingdom did not fare very well after this onslaught of Mughal power. There was now no longer any possibility of raiding Bengal for slaves, and the Mughals made sure that Dutch ships steered clear of Arakanese ports. And on the kingdom’s other side more secure Burmese kings, rid of de Brito and other challenges, prevented any Arakanese aggression. The authority of Mrauk-U gradually shrunk, and by the early eighteenth century much of the countryside had lapsed into anarchy and conflict. Earthquakes regularly shook the land for decades, confirming in people’s minds the onset of bad times. And in 1761 an enormous earthquake raised the entire coastline by five feet. The end of the kingdom was near.

..................................................................

Ref: Lost Footsteps

(Credit - Kharo-Ma Facebook Page)

Dhoullua Halór Baañc Kaçí

 

Dhoullua Halór Baañc Kaçí

Fára kuwalór gáñçot mazé

Gáñttá giyé solonto ré

Fotfoittha dhóulot zuu ye

Foula húñtor dhouñkor agé

Besara baac kaçi zargoi báci

Kéene dhufér kéene dahádi

Daki saar Bab-bái hōi

Daki saar Maa-boin hōi

kiyé no aiyér kul súñwai tó

Ar hoddur duré loiya zaibó

Gúittha hodda loi gócan hái

Sessua óizar acár fai

Dargua doroya záb di loizai

Bor hodda gún sái sái

Tokdiror cúlá gúwalat bazí

Nakor niyáic diyákulat forí

Himmot ar jozba nifí aiyer

Soor lout faibar acá homer

Áa… besara

Dhoullua halór baañc kaçi.

RohangKing

(1-12-2020)

Hóñlá: A Traditional Song of Rohingya

ဟောံလား (Hóñlá)

ရေးသား- ရိုဟင်လေး|

ဟောံလားသည် ရိုဟင်ဂျာ ရိုးရာမင်္ဂလာတေး တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ မူလသီဆိုသူများ၏ အမည်များကိုမူ အသိရနည်းသည်။ ဤတေးချင်းတွင် ကျေးလက်ဒေသ၏ နေ့စဉ်ဘဝဖြစ်သော ရိုမူရိုရာများကို တွေ့ရသည်။ မြန်မာကဗျာ အိုင်ချင်းနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်။ ဟောံလားတေး၏ ပိုဒ်ဆုံးတွင် ဟိုင်…ဟိုင်…တေးသံ နှင့် အဆုံးသတ်ရသည်။   

နမူနာ ဟောံလားတေး တစ်ပိုဒ်

Nasito tuli diyé gura gura nattuá, 

Naser de keñl lari la…ri…, mor haiñ haiñ re…. 

Amm fata lorer sorer hathol fata zoorer,  

Hoinnar bourót hon góthana soler lé, mor haiñ haiñ re….

(Re: Shafi)

ဟောံလားကို မည်သည့်ခေတ်ကာလမှစ၍ ပေါ်ထွက်လာသည် တိတိကျကျပြောဆိုရန် ခဲယှဉ်းလှသည်။ ရိုဟင်ဂျာ ရိုးရာတေးများအနက် ရှေးကျသော တေးများထဲမှ တစ်မျိုးဟု ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။ ဟောံလား ဟူသော စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကြာပန်း ဖြစ်သည်။ ဟောံလားတေးကို ပဒုမာကြာပန်းကဲ့သို့ အဆင့်ဆင့်ထပ် သာယာနာပျော်ဖွယ် သီဆိုရသောကြောင့် ကြာတေးဟု အမည်တွင်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဟောံလားကို အများအားဖြင့် မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲများတွင် သီဆိုလေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများ စုပေါင်း၍ ဝိုင်းဖွဲ့ သီဆိုရသော မင်္ဂလာ ရိုးရာတေးတစ်မျိုးဖြစ်ပါသည်။ 

ရိုဟင်ဂျာ မင်္ဂလာလက်ထပ်ပွဲများတွင် အမျိုးသမီးများက မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ အစားသောက်များ ပြင်ဆင်ရင်း ဟောံလားတေးကို သီဆိုလေ့ရှိကြသည်။ သီဆိုသူအမျိုးသမီးတစ်ဦးက လင်္ကာသွားများကို ချိုသာသောအသံဖြင့် သီဆိုသည်။ ပိုဒ်ဆုံးတွင် ကျန်အမျိုးသမီးများက တညီတညွတ်တည်း “ဟိုင်…ဟိုင်…ရေ” နှင့် တဆွဲဆွဲ တငင်ငင်ဆိုကာ အဆုံးသတ်ရသည်။ ဤနည်းဖြင့် ကျန်အပိုဒ်များကိုလည်း အလားတူ ဆက်လက် သီဆိုကြသည်။ 

ဟောံလားတေး တစ်ပုဒ်တွင် အနည်းဆုံး အပိုဒ် ၈ ပိုဒ် ပါရသည်။ တစ်ချို့တေးများသည် (၁၀) ပိုဒ် (၁၂) ပိုဒ်တောင် ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ လင်္ကာ ပါဒတစ်ခုစီကို နှစ်ကြိမ်စီ သီဆိုကြသည်။ တေးစာသားသည် သတို့သား၊ သတို့သမီး ဘွဲ့များကို ဒေသပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေနှင့် ဆီလျော်စွာ ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ ဟောံလားတေးကို ပြုံးရွှင်ဖွယ် တစ်လှည့်၊  ဝမ်းနည်းဖွယ် တစ်လှည့်ဖြစ်အောင် သီဆိုရသည်။ သတို့သား အိမ်တွင် သီဆိုလျှင် သတို့သမီးဖက်ကို သရော်၍ မိမိဖက်ကို ချီးကျုးဂုဏ်မြင့်၍ သီဆိုကြသည်။ သတို့သမီးအိမ်တွင် သီဆိုလျှင် ပြောင်းပြန် သရော်ပြောင်နှောက်၍ သီဆိုကြသည်။ 

ဟောံလားတေးကို ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများသာမက အာရကာန်ပြည်၌ မှီတင်းနေထိုင်သော ဟိန္ဒူများ၊ မရမာကြီးများကလည်း မင်္ဂလာပွဲများတွင် သီဆိုကြကို တွေ့ရသည်။ မြို့ကြီးပြကြီးများတွင် ဟောံလားတေး သီဆိုသည့်ဓလေ့ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါးဖြစ်သော်လည်း ကျေးလက်တွင်မူ “ဟောံလားမပါ မင်္ဂလာပွဲမမြောက်” ဆိုသည့်အထိ နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက် သီဆိုခဲ့ကြသည်။  ရိုဟင်ဂျာမင်္ဂလာပွဲ၌ နာခ်ျချာဓူလားတေး နှင့် ဟောံလားတေးမှာ အထူးထင်ရှားသည်။  (ရိုအညာမင်္ဂလာပွဲအကြောင်းကို အခြားစာမျက်နှာတွင် ဖတ်ရှုပါရန်)

-----------------------------------------------------------

မိမိတို႔ ေဒသပတ္ဝန္းက်င္တြင္ ေတြ႕ရိွရေသာ ႐ိုဟင္ဂ်ာအမ်ဳိးသား ႐ိုးရာဓေလ့ထံုးစံမ်ားကို RSF: International. FB page သို႔လည္းေကာင္း၊ ဘေလာက္၏ ေကာမန္႔ box တြင္လည္းေကာင္း ေပးပို႔ကာ ႐ိုဟင္ဂ်ာယဥ္ေက်းမႈကို ေဖာ္ထုတ္ရန္ ဝိုင္းဝန္းကူညီႏိုင္ပါေၾကာင္း ေမတၱာရပ္ခံအပ္ပါသည္။

အာလ်ဗေဒါ ဝါနှိုးတေး [Alveda]

ပုံ- အညာဒေသ အာလ်ဗေဒါဓလေ့၊ RK ပန်းချီ

Albeda [ဝါနိုးတေး]

 ရေးသား- ရိုဟင်လေး

အလ်ဗေဒါသည် ညအိပ်စက်သူ အပေါင်းတို့အား ကောင်းမှုကုသိုလ်ပြုလုပ်ရန် အိပ်ရာမှ နိုးပေးအပ်သော ရိုဟင်ဂျာရိုးရာ တေးတစ်မျိုးဖြစ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ရမဒွါန် ဝါလတွင်း သန်းခေါင်ကျော် တွင် အိပ်ရာမှ နိုးပေးသော နိုးဆော်တေး တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ဝါနိုးတေး ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ ရမဒါန်လ [ရိုဟင်ဂျာ အခေါ် ရုဇာစ္စာန်] ရောက်လာသည့်နှင့် တပြိုင်နက် ရိုဟင်ဂျာ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုသည် မိုးရေရရှိ၍ အဖူးသစ် အပွင့်သစ် ဖူးပွင့်လာသကဲ့သို့  ရှင်သန်လာလေသည်။ ယင်းကား အခြားမဟုတ် အလ်ဗေဒါ ခေါ် ဝါနိုးဆော်သော ဓလေ့ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းကား ကောင်းမှုကုသိုလ်ပြုလုပ်ရန် နိုးဆော်သံဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်ဆော်သံတည်း။ အလ်ဗေဒါ သည် အရဗီဘာသာ စကားမှ ဆင်းသက်လာသော မွေးစားစကားလုံးဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ “ခွဲခွာခြင်း” ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ညအိပ်ရာမှ ခွဲခွာခြင်းဖြစ်သည်။ 

ဟိုးရှေးခေတ် စပီကာများ၊  အသံချဲ့စက်များ မပေါ်သေးသည့် ကာလမှာ စဟေရီ အချိန် အိပ်ရာမှတက်ပြီး အချိန်မီ ဝါချည်ရန် အခက်အခဲများ ရှိခဲ့သည်။ နာရီများလည်း မပေါ်သေးခင်ကပင် အိစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များသည် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ အချိန်အပိုင်းအခြားများကို သိရှိနိုင်ရန် ကြံဆောင်ခဲ့သည်။ လူတို့သည် ဦးချိုတံပိုး [ချီးညာ] မှုတ်၍ သော်လည်းကောင်း၊ ကုလားတက်များ [တက်ခ်] ၊ မောင်း [မူမ်]တီး၍သော်လည်းကောင်း အချိန်အပိုင်းအခြားများကို သတိပေး နိုးဆော်ပေးကြသည်။ 

ရမဒါန်လတွင် ဝါချည်၊ ဝါဖြေ အချိန်များတွင် ဦးချိုတံပိုး မှုတ်၍ ရွာသူရွာသားများကို အသိပေးလေ့ရှိသည်။ ထိုအပြင် ညသန်းခေါင်ကျော်တွင် အလ်ဗေဒါ ခေါ် ဝါနိုးဆော်၍ အိပ်ရာမှ နိုးပေးလေ့ရှိသည်။ ကျေးရွာလူငယ်လူပျိုများ စုပေါင်းကာ လူ (၁၀)ယောက်၊ (၁၂)ယောက်စီ အုပ်စု တစ်ဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ ဖွဲ့ကာ စဟေရီချိန်  နိုးဆော်ရန်အတွက် ဓမ္မတေးသီချင်းများကို အပြိုင်အဆိုင်  ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးစီ သတ်မှတ်ပေးကြသည်။ တစ်ဖွဲ့ တစ်ရက်စီ၊ တပတ်စီ စသည်ဖြင့် တာဝန်ယူကြသည်။ ပြီးနောက် သန်းခေါင်ကျော် ၃ ချက်တီးလောက်တွင် ထိုလူငယ်အဖွဲ့သည် သီချင်းများကို တညီညီ တချိုချို အော်ဟစ် ဆိုကာ ရွာတစ်ခုလုံးလည်ပတ်၍ အိပ်မောကျနေသည့် လူများကို ဝါချည်ရန် နိုးဆော်ပေးကြပါသည်။ “အို အလ္လာဟ့် ကျေးကျွန်အပေါင်းတို့၊ အိပ်ရာမှ ထကြလော၊ ဥပုသ် တည်ဆောက်ကြလော၊ ကောင်းမှု ကုသိုလ်ပြုကြလော” စသည်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်အကျိုးကို ညွှန်ပြခေါ်ခြင်း၊ ကြား၌ အလ်ဗေဒါတေးများကို ညီညီညာညာ ဆိုခြင်းဖြင့် ရွာလည်း တညံညံဖြစ်လာ၍ လူတို့လည်း အိပ်ရာမှ နိုးလာကာ ဝါချည်ရန် ပြင်ဆင်ကြလေသည်။

အလ်ဗေဒါ လူငယ်အဖွဲ့သည် ညတိုင်းညတိုင်း ရွာကို တစ်ပတ်၊ နှစ်ပတ်လည်ကာ နိုးဆော်ကြသည်။ ထိုအလ်ဗေဒါ တေးသံသည် လူတို့၏ စိတ်ကို ကြည်နူးစေသည်။ ကောင်းမှု ကုသိုလ်ပြုလုပ်ရန် စိတ်နုများ တစိမ့်စိမ့် ဖွားလာကြသည်။  ဥဒါဟရုဏ် အဖြစ် အလ်ဗေဒါတေး တစ်ပိုဒ်၊ နှစ်ပိုဒ်ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။ 

       (၁)

       Añrá lee rekkwá juwan 
       Bañgi zargoi mosít gán 
       Mosítór lá kíyal goillé 
       Faiba Jonnot gán.

       (၂)

        Cúkkur bare Juma ailé 
        nomaz forthé Mosít nokula, 
        Zár baricá Mosit táke ekhélá.

ရမဇာန်လ ကုန်ဆုံးမည့် နောက်ဆုံးည  သရဝီ[မြတ်တမန်တော် စွန္နတ်တော်အရ ဥပုသ်လတွင် ညအချိန်၌ ဝတ်ပြုရသော နုမာဇ်တစ်မျိုး] အပြီးတွင် ထို အလ်ဗေဒါ လူငယ်လူပျိုအဖွဲ့များကို သက်ဆိုင်ရာ ရပ်ကွက်ကျေးရွာမှ ဆုလာဘ်ငွေများ၊ အဝတ်တန်ဆာများ ချီးမြင့်ပေးကြသည်။ ၎င်းဆုငွေကို အလ်ဗေဒါ လူငယ်အဖွဲ့ဝင်များက အညီအမျှ ခွဲဝေ ယူကြလေသည်။ မနက်ဖြန် အိဒ်ပွဲသို့ သုံးဆောင်မည့် အသုံးစရိတ် ရရှိသွားသဖြင့် အလွန်ပင် ပျော်ရွှင်ကြလေသည်။ ပျော်…ပျော် နွှဲကြပေါ့ …

အာလ်ဗေဒါနှင့် အလွမ်းကို ကဗျာဆရာများက အမျိုးမျိုး စာပန်းချီရေးခြယ်ကြသည်။ ကဗျာဆရာ မောင်လတ်က ရေးဖွဲ့ခဲ့သော အာလ်ဗေဒါ ကဗျာကို စာရှုသူတို့ ဖတ်ရှုခံစားနိုင်ရန် ရင်ခုန်သံကဗျာဥယျာဉ် ကဗျာစာမျက်နှာမှ  ကူးယူဖော်ပြပေးပါသည်။

ကဗျာဆရာသည် မိမိငယ်စဉ်အခါ မိမိ၏မွေးရပ်ဇာတိ၌ ပျော်ဖူးခဲ့သည့် အလ်ဗေဒါ တေးသံများကို လွမ်းနေကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ “တုနှိုင်းမမီ ဘယ်သံစဉ်” ဟူ၍ မည်သည့် သံစဉ်မှ အလ်ဗေဒါ တေးသံလောက် ကြည်နူးနိုင်သည် မရှိဟု တင်စားရေးဖွဲ့ထားသည်။ 

အာလ်ဗေဒါ

ကြာခဲ့​လေပြီ …

ဟိုချိန်တုန်းက

ပျော်ရွှင်မြူးထူး ခံစားခဲ့ဖူး

တို့ရပ်ဌာနေ မွေးရပ်မြေဝယ်

တိတ်​ဆိတ်ငြိမ်သက်​သန်းခေါင်ကျော်မှ

ရမ်ဇာန်မြတ်တော် နိုးဆော်သံကို

သာယာနာဖွယ် နားဆင်ရသည်

တုနှိုင်းမမီ ဘယ်သံစဉ်။

ခံစားခဲ့သူ လွမ်းရသူမို့

စိတ်ထိန်းဖို့က ခက်ခဲလှ၍

သတိရတိုင်း ငိုရရှာသည်​

ခေတ်မီသံစုံ အလုံးစုံကို

အစားထိုးကာ နားဆင်​ပါလည်း

တုနှိုင်းမမီ ဘယ်သံစဉ်။

(မောင်လတ်)

20-5-2019

နောက်ပိုင်းကာလတွင် အလ်ဗေဒါသည် တဖြေးဖြေး အားပျော့လာခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ အသံချဲ့စက်များ ခေတ်စားလာသည်နှင့်အမျှ အလ်ဗေဒါလည်း ပျောက်ကွယ်စပြုလာသည်။ ရိုဟင်ဂျာတို့သည် အလ်ဗေဒါတေး အစား နာသီယာ ခေါ် ဘာသာရေး ဂုဏ်ရည်ဖွဲ့ တေးကို အစားထိုးလာခဲ့သည်။ ရမဒွါန်ရောက်တိုင်း ကျေးရွာရပ်ကွက်တိုင်းမှ အသံချဲ့စက်များ တညံညံဖွင့်ကာ နာသီယာတေးများ သီဆိုပေးကြကာ အိပ်ရာမှ ထ၍ ဝါချည်ရန် နိုးပေးကြသည်။ ရခိုင်ပြည်ရှိ အချို့ကျေးရွာများတွင် ယနေ့အချိန်အထိ ရမ်ဇာန်လရောက်လျှင် အာလ်ဗေဒါ ဓလေ့ စောင့်ထိန်းထားကြသည်။

ရိုဟင်ဂျာတို့၏ ရှေးယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံ တစ်ခုဖြစ်သော အလ်ဗေဒါ ကို မပျောက်ကွယ်နိုင်အောင် ထိန်းသိမ်းကြပါစို့။ 

————————><———————

သမိုင်းပညာရှင် ဇေယျကျော်ထင် ဗိုလ်မှူးဘရှင် ရေးဖွဲ့ခဲ့သော ဝါနှိုးတေး ဖြစ်သော ဝါထဖို့လည်း အချိန်ရောက်ပါပြီ တေးကို တစ်ဆက်တည်း လေ့လာစေနိုင်ရန် 

Click ...

ဝါထဖို့လည်း အချိန်ရောက်ပါပြီ

 

အဆိုေတာ္ႀကီး လား႐ိႈးသိန္းေအာင္ (၁၉၄၆-၂၀၁၈) နွလံုးေရာဂါျဖင့္ ကြယ္လြန္

စတိရီယို ေခတ္ဦး အဆိုေတာ္ၾကီး လားရႈိးသိန္းေအာင္ ကြယ္လြန္
==================================== 
“နႈတ္မဆက္နဲ႕ ငိုခ်င္တယ္၊ ငွက္ငယ္အလား ကိုယ့္အမွား၊ စက္ေခါင္းအမွတ္ ၀၀၉၊ ဘုရားသခင္ရဲ႕ သားသမီးေတြပါပဲ၊ အေမတခု သားတခု၊ မုန္းမုန္းေမ့ေမ့” စသည့္ နာမည္ၾကီး သီခ်င္းေကာင္းမ်ားစြာကို သီဆုိခဲ့ေသာ စတိရီယို ေခတ္ဦးအဆုိေတာ္ၾကီး ဂ်င္မီဂ်က္ ေခၚ လားရႈိး သိန္းေအာင္ သည္ ယေန႔ ဒီဇင္ဘာလ ၂၈၊ ၂၀၁၈  ေန႔လယ္ပိုင္းအခ်ိန္မွာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၊ တကၠဆက္ျပည္နယ္၊ ဟူစတန္ၿမိဳ႕တြင္ ႏွလံုးေရာဂါျဖင့္  ကြယ္လြန္ခဲ့ေၾကာင္း သိရွိရသည္။

လား႐ိႈးသိန္းေအာင္ ေခၚ ဂ်င္မီဂ်က္သည္ ၁၉၇၂ ခုႏွစ္မွာ ျျမန္မာ့ဆိုရွယ္လစ္လမ္းစဥ္ပါတီကို လက္မခံႏိုင္ဘဲ စြန္းစားလိုသည့္ ဝါသနာအတြက္ ေတာခိုသြားခဲ့ၿပီး အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာ ဂီတလုပ္ငန္း အပါအဝင္ ပရဟိတ လုပ္ငန္းမ်ားလုပ္ကိုင္ရင္း အေမရိကန္ႏိုင္ငံသူ တစ္ေယာက္ႏွင့္ အိမ္ေထာင္က်ကာ သမီးတစ္ေယာက္၊ သားႏွစ္ေယာက္ ရရိွခဲ့သည္။ 

(႐ုပ္သံ- Lashio Thein Aung's "One Man Show 2013" in Yangon)

လား႐ိႈးသိန္းေအာင္သည္ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တကိုယ္ေတာ္႐ိႈးပြဲျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ အဆိုပါ ႐ိႈးပြဲသည္ သူျမန္မာႏိုင္ငံမွ ထြက္ခြာသြားခဲ့ၿပီး ႏွစ္ေပါင္း (၄၀) ေက်ာ္အၾကာမွာ ျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ ႐ိႈးပြဲလည္းျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ႐ိုဟင္ဂ်ာေတြကို အစုလိုက္အၿပံဳလိုက္ သတ္ျဖတ္ခဲ့သည့္ ၂၀၁၂ အဓိက႐ုဏ္း ေနာက္ပိုင္းတြင္ ခြဲျခားဆက္ဆံေရး ရပ္တန္႔ေရးႏွင့္ ႐ိုဟင္ဂ်ာသည္ တိုင္းရင္းသားတစ္စုျဖစ္ေၾကာင္းကို ဖြဲ႕ဆိုထားေသာ “ငါတို႔ ဘုရားသခင္၏ သားသမီးေတြပါ” သီခ်င္းျဖင့္ အဖိႏိွပ္ခံ ႐ိုဟင္ဂ်ာဘက္မွ ရပ္တည္ခဲ့သည္။ 

ေနာက္ပိုင္းတြင္ မ်ဳိးခ်စ္မ်က္ကန္းတို႔၏ ႏိုးေဆာ္တိုက္တြန္းမႈျဖင့္ Anti-Rohingya ႐ိုဟင္ဂ်ာဆန္႔က်င္ေရး ေျပာဆိုခ်က္မ်ား tweeter စာမ်က္ႏွာေပၚတြင္ ေရးသားလာခဲ့သည္ကို ေတြ႕ရသည္။ 

အဆုိေတာ္ လားရိႈးသိန္းေအာင္ကို ၁၉၄၆ ခုႏွစ္မွာ ေမြးဖြားခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ကြယ္လြန္ခ်ိန္မွာေတာ့ သူဟာ အသက္ ၇၂ ႏွစ္ အရြယ္ရိွၿပီ ျဖစ္ပါသည္။ 

https://m.youtube.com/playlist?list=PLnshA8nqDkCW-OcbZQqOmxTMOWRkd-IUw

SHOBU: A Legendary Singer of Rohingya [1950-2009]

Rohingya Patriotic Singer Shobu

🎤 ရိုဟင်ဂျာ မျိုးချစ် အဆိုတော် ရှော့ဘူ [၁၉၅၀-၂၀၀၉]🎤

🎼 ရေးသား-------- လူထုဝဏ္ဏ |

ရိုဟင်ဂျာတေးဂီတသည် မည်သည့်အချိန်အခါသာမညက စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ကို တိကျသိချာစွာ ဖော်ပြရန် ခဲယဉ်းပေသည်။ အေဒီ ၁၇ ရာစုမှာပင် ရိုတေးဂီတသည် ဘုရင့်နန်းတော်တွင်း အတီးအမှုတ်အဖြစ် တီးခတ်ခဲ့ရသည့်အဆင့်ထိ ပြောင်မြောက်ခဲ့သည်ကို သမိုင်းစာမျက်နှာတွင် ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရသည်။

ကိုလိုနီခေတ် နောက်ပိုင်းကာလတွင် အမျိုးသားအဆိုတော်ကြီး ဇာဖော်ရ်ကာဝါလ် ကဲ့သို့သော် မျိုးချစ် အနုပညာရှင်များပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးပြီးခေတ် ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသားတေးဂီတလောက၌  ထင်ရှားပြောင်မြောက်သော အဆိုတော်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ထိုထဲတွင် ရှောဘီရ်အဟ်မတ် [Shobbir Ahmad] ဆိုတဲ့ မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သည့် လူငယ်တစ်ဦးက တစ်မူထူးခြားပေစွ။ (အဆိုတော် ရှားလောမ် သည်လည်း ရှော့ဘူ နှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သည်။ သူ့အကြောင်းကို နောက် ပို့စ်တစ်ခုဖြင့် တင်ပြသွားပါမည်။) သူ၏ တေးလင်္ကာအစွမ်းသည် ရိုဟင်ဂျာတို့၏ စိတ်နှလုံးသားကို  အပိုင်စီးခဲ့လေသည်။ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ် ပြန်လည်နိုးထလာစေခဲ့သည်။ သူ့ တေးသွားသည် ဗဟုသုတပေါကြွယ်သည်။ ခေတ်ကာလ အခြေအနေနှင့်  ပြေပြစ်အစပ်တည့်သည်။ ဇာတိစိတ်ဇာတိမာန် ထင်ဟပ်နေသည်။ ဤအကြောင်းအရာများသည် သူ့တေးသီချင်းကို ရိုဟင်ဂျာတို့၏ အသည်းစွဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သူ၏ အံ့မဆုံး နားဝင်မဝ တေးသီချင်းများက အာရ်ကာန်ပြည် ဝေဟင်ကောင်းကင် တစ်ခုလုံး ပဲ့တင်ရိုက်ခဲ့သည်။  စိတ်ခိုင်တဲ့ သူတွေကိုတောင် ဖယောင်းတိုင်လို ပျော့ပျောင်းစေကာ မျက်ရည်လည်ရွဲစေခဲ့သည်။ နောင်တွင် အဆိုတော် ‘ရှော့ဘူ’ ဟု ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။

ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသား ဂန္တဝင် အဆိုတော် ရှော့ဘူသည် ၁၉၅၀ ခုခန့်လောက်တွင် မောင်းတောမြို့နယ် ရှီခ်ဒါရ်ဖာရာ (မြို့မကညင်တန်း) ကျေးရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ အေဇဟာရ်မျာ ဖြစ်သည်။ အလယ်တန်း အဆင့်အထိ ပညာသင်နိုင်ခဲ့သည်။ မျိုးခြားခွဲခြားဆက်ဆံမှု၊ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း၏ ရေရှည် ဖိနှိပ်မှုအောက် ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသည်။ တဖက်အသိုင်းအဝိုင်း၏ ဖိနှိပ်မှုကို ကိုယ်တိုင် ခံစားခဲ့ရသည်။ မိမိငယ်ရွယ်ကပင် ရင့်ကျက်လာခဲ့သော အဆိုအတီးအမှုတ် ဝါသနာသည် သူ့ခါးသီးသော ခံစားချက်ကို ဖော်ထုတ်မျှဝေရန် သော့ချက်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။

သူသည် မိမိ၏ အနုပညာအစွမ်းဖြင့် အမျိုးသားရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ဝေဖန်ရေးနှင့် သာသနာရေး တေးသီချင်း အမျိုးမျိုးကို ကိုယ်တိုင်ရေးဖွဲ့၊ ကိုယ်တိုင်သီဆိုကာ မိမိတို့ရဲ့ မွေးရာပါအခွင့်အရေးတို့ လှိုင်းကြီးကြမ်းခတ် မြေနုကမ်းပြိုသလို တဖြေးဖြေး သိမ်းဆည်းပျက်ဆီးနေသည်ကို လက်တွဲ မထိန်းသိမ်းဘဲ မြူးထူးပျော်ပါးမှု၌ မွေ့လျော်နေသည့် သူတို့ကို မျိုးချစ်စိတ်၊ ပြည်ချစ်စိတ်၊ ဇာတိစိတ် ဇာတိမာန်ကို နိုးဆော်ပေးခဲ့သည်။

သူ၏ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော တေးသီချင်းများတွင် တမင်မျိုးခွဲ နှိပ်စက်နေသော ထိုခေတ်အစိုးရအား ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့မှုကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် ခြိမ့်ခြောက်မှု ခံခဲ့ရသည်။ ငွေဒဏ်၊ ထောင်ဒဏ်လည်း ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် သူသည် ဖိနှိပ်သူတို့၏ ရှေ့တွင်ဒူးမတောက်ခဲ့ပေ။ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ နောက်ဆုံး ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူ၏ အလွန်တရာချစ်မြတ်သော အမိမြေ အာရ်ကာန်ပြည်မှ ထာဝရ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။

ဆော်ဒီအာရေဗီးယားနိုင်ငံသို့ ခိုလှုံခဲ့သော်လည်း သူ၏ စိတ်နှလုံးသည် အာရ်ကာန်ပြည်၌သာ ကျန်ရစ်နေသည်။ သူ့အမျိုးသားတို့သည် အမိပြည်၌ ရက်စက်ဖိနှိပ်မှုကျော့ကွင်း မိနေသည်ကို မျက်ဝါးထင်ထင် ခံစားလျက် ရင်နာနေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုင်မနေသာ သူ၏ အနုပညာစွမ်းရည်ကို ဗမာစစ်အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်မှု စက်ကွင်းတွင် ကျရောက်နေသော ရိုဟင်ဂျာတစ်မျိုးသားလုံးအတွက် ဆက်လက် အသုံးချခဲ့သည်။ ရပ်ဝေးနယ်ခြားမှနေပြီ ဇာတိမြေ၏ လွမ်းဆွတ်မှုဖြင့် လွမ်းချင်းများစွာကို ရေးဖွဲ့သီဆိုခဲ့သည်။ 

ရှော့ဘူသည် ရိုဟင်ဂျာဇာတ်ပွဲ ပြသရာတွင် အဓိက ပါဝင်သရုပ်ခဲ့သော အမျိုးသားအဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ မောင်းတောဘူးသီးတောင်၌ တလည်လည်ပြသခဲ့သော ပြပွဲများတွင် သူနှင့် သူ့အပေါင်းအဖော် လူငယ်တစ်ချို့က ရိုဟင်ဂျာတို့၏ လူမဆန်သော အခြေအနေကိုလည်းကောင်း၊ ရှေးရိုဟင်ဂျာတို့၏ ဘုန်းမီးနေလ ထွန်းပခဲ့သည့် အခြေအနေကိုလည်းကောင်း မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။ အမျိုးသာဘာ၊ စာပေ ယဉ်ကျေးမှုကိုလည်း အပတ်တကုတ် ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။

သူသည် မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သည်နှင့်အမျှ သူ၏ အလွမ်း သီချင်းများနှင့်  သိန်းသောင်းများစွာသော ရိုဟင်ဂျာများ၏ စိတ်ထဲ နေရာယူနိုင်ခဲ့သည်။ ရိုဟင်ဂျာ တော်လှန်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင်လည်း သူ့ တေးသီချင်းများ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍက ပါဝင်ခဲ့သည်။

“Allahr bondah Rosullor Ummot…”

“Arakanor Meri Hírajohar…..”

https://m.youtube.com/results?q=Arkanor%20medi%20hirajuhar&sm=3

“Decór lagí diba Jan-Foran…”

 “Rohingya bái age Uozo…, Rohingya bái age uozo, zodi Arakan faitosou…” 

“Nirole fori gúm roilá Rohingya Bài, Nofá Nuksàn nobafila…”

“Age Nobuzilám…” 

Añra Rohingya zati  စသော သီချင်းများသည် ယနေ့ထက်ထိ ထိပ်ဆုံးကပင် လိုက်နေသည်။ ရှော့ဘူ တေးသီချင်းများကို Shóbu Collections မှ နားဆင်တော်မူပါ။ 

ရှော့ဘူသည် အလွန်ခင်ခင်မင်နေတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ သူ့ဘဝ၏ အချိန်အများစုကို မိမိလူမျိုးကောင်းစားရေးအတွက် တေးသီချင်းများ၊ ကဗျာလင်္ကာများ ဖွဲ့ဆိုပြီး အမျိုးတာဝန်ကျေခဲ့သည်။

သူ၏ တေးသီချင်းများသည် အသံတိတ် အဖိနှိပ်ဆုံးခံ ခိုရာမဲ့ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးအတွက် နိုးထခိုလှုံရာဖြစ်သည်။ သူသည် ရှေးခေတ်စားခဲ့သော ဘာတ္တာလီတေးမျိုးမှ ခေတ်မီ ရိုဟင်ဂျာဂါနာ လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင် သီဆိုခဲ့သည်။ ရှော့ဘူသည် တေးလင်္ကာဉာဏ်ထက်မြက်သည် သာမက  ဂီတတေးလုံးတွင်လည်း အလွန်အစွမ်းတက် သည်။ မယ်ဒလင်တီးရာတွင် လူလွန်ဟုပင် ယနေ့ဂီတပညာရှင်များက ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။ “ရှော့ဘူလောက် မယ်ဒလင်ကျွမ်းကျင်သူ အာရ်ကာန်တွင် မပေါ်သေး”ဟု တအံ့တဩ ပြောကြသည့်အထိ ထူးချွန်သူဖြစ်သည်။

 ရှော့ဘူသည် ဘဝနောက်ဆုံးအချိန်တွင် ဆီးချိုရောဂါခံစားခဲ့ပြီး မကွယ်လွန်မီတစ်နှစ်တိုင် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးသွား၍ ကိုယ်တွင်းမှ ရေပိုအညစ်အကြေးထုတ်ဖယ်သန့်စင်သော ကုသမှု ( Dialysis )  ကိုခံယူခဲ့ရသည်။ ရောဂါပြင်းထန်မှုကြောင့် ကျောက်ကပ်နှစ်ခုစလုံး ပျက်စီးသွားခဲ့သည်ဟု ဆရာဝန်က ဆိုသည်။ ဆေးရုံတင်၍ နှစ်ပတ်ခန့်ရှိရာ နောက်ဆုံးထွက်ခွာမယ့်အချိန်ရောက်လာခဲ့သည်။

ရိုဟင်ဂျာ ဂန္တဝင် မျိုးချစ်အဆိုတော် ရှော့ဘူသည် မိမိအနုပညာတေးဂီတအစွမ်းဖြင့် အမျိုးသားတာဝန်ကို ကျေပွန်ရင်း ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၉) ရက် နံနက် (၉း၂၀) ခန့်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗီးယားနိုင်ငံ၊ ဂျဒ္ဒဟ်မြို့ရှိ ဘုရင် အဗ္ဗုဒူလ်အာဇီးဇ် ဆေးရုံကြီး [ King Abdul Aziz University Hospital in Jeddah ] ၌ အလ္လာဟ်အမိန့်ခံယူသွားရှာလေသည်။ ကွယ်လွန်သည့်အချိန်တွင် သူ့အသက် (၅၉)နှစ်သာ ရှိခဲ့သည်။ သူ၏ အနှိုင်းမဲ့ ကြိုးပမ်းမှုနှင့် အတိုင်းမဲ့ အနုပညာစွမ်းရည်သည် ရိုဟင်ဂျာသမိုင်းတွင် စာမျက်နှာတစ်ခု တွင်ခဲ့လေသတည်း။ 

Click here for Shóbu Songs Collection

ကိုးကား-

Kaladan Press Article:

Arakanese Rohingya patriotic singer dies by Tin Soe.

Published: 24 November 2009

Note: If you have any information. about Shóbu, please write to us in the comments box.